Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΗΡΩΕΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΗΡΩΕΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τρίτη, Φεβρουαρίου 24, 2026

Από τη Wall Street στην Καισαριανή - Του Κώστα Βαξεβάνη

Η ελευθερία του ανθρώπου δεν είναι μόνο αξία, αλλά πρέπει να παράγει και αξίες 



Οι φωτογραφίες με τους «ορθοστατούντες και ορθοβαδίζοντες» κομμουνιστές της Καισαριανής δεν αποτυπώνουν τίποτα το ανατριχιαστικό. ∆εν έχουν αίμα, δεν έχουν νεκρά σώματα, δεν έχουν βία. Ακόμη και η βία που υπονοείται όταν σε μια φωτογραφία φαίνονται άνθρωποι μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ιστορική καταγραφή, η οποία έρχεται μάλιστα στο φως σε μια εποχή που είμαστε εξοικειωμένοι με τη βία. 

Τι είναι αυτό στις συγκεκριμένες φωτογραφίες που συνήγειρε και συγκλόνισε ανθρώπους μέσα κι έξω από την Ελλάδα; 

Ο θάνατος είναι οριακή κατάσταση και τελικό στάδιο της ζωής. Οταν ένας άνθρωπος φτάνει στον θάνατο βίαια, γνωρίζοντας μάλιστα με ακρίβεια το ραντεβού μαζί του, ότι σε λίγο δεν θα υπάρχει, τότε τα πράγματα δεν κρίνονται μόνο βιολογικά. Η ηθική υπόσταση και η αξιοπρέπεια του μελλοθάνατου είναι τελευταία του συνειδητή ζωτική ένδειξη. Το πώς προσέρχεται κάποιος στον θάνατο που του επιβάλλουν φανερώνει και ποιος είναι και πώς έζησε. Αν ο θάνατος είναι σκληρός, ο επιβεβλημένος και προγραμματισμένος γίνεται σκληρό μέτρο της ανθρώπινης αξίας. 

∆εν είναι η αποτύπωση των φρικτών ιστορικών στιγμών λοιπόν που συγκλονίζει. Είναι τα βλέμματα, αυτά τα βλέμματα που κοιτάνε τον φακό. Ξέρουν ποιο είναι το τέλος, αλλά δεν το αντιμετωπίζουν ως τέλος. Είναι σαν να κοιτάνε εσένα, 82 χρόνια μετά, και να ρωτάνε «εσύ τι έκανες;» κι όχι αν και πόσο τους λυπάσαι. 

Οι παλιές φωτογραφίες του 1944 δεν είναι απλώς και μόνο οι συγκλονιστικές φωτογραφίες ηρώων που σπανίζουν έτσι κι αλλιώς στην Ιστορία. Είναι το μέλλον που ανανεώνεται μέσα από τα απλά ανθρώπινα υλικά. Τον άνθρωπο που αξιολογεί όσα αξίζουν και θέλει να προσφέρει. Οι κουρελήδες που πάνε για εκτέλεση και περπατάνε προς τον θάνατο όρθιοι. Κι εσύ φοβάσαι μη βρέξει την ώρα που πας να πιεις καφέ. 

Στη μορφή τους δεν διακρίνεις κάποια υλικά προδιαγεγραμμένης σπουδαιότητας ούτε την υπόσχεση της αντοχής. ∆ιακρίνεις τον απλό άνθρωπο που πιστεύει πως τη ζωή την ορίζουν οι άνθρωποι και έχουν την ευθύνη της. 

Οι «200» επιστρέφουν για να πάρουν το αίμα τους πίσω. ∆εν πρόκειται για κάποια εκδίκηση, αλλά για αιματοδοσία της αλήθειας. Στην Ελλάδα την Ιστορία δεν την έγραψαν οι νικητές, αλλά οι προδότες και συνεργάτες των Γερμανών. Τους εκτελεσμένους στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής παρέδωσαν στους Γερμανούς κατακτητές οι Ελληνες που τους είχαν φυλακισμένους στην Ακροναυπλία για τις ιδέες τους. Οι μαυραγορίτες της Κατοχής και οι δωσίλογοι έγιναν το επίσημο κράτος μετά τον πόλεμο. Τους απορρόφησε ο συμμαχικός αντικομμουνισμός και, για να δικαιολογήσει την ανήθικη νέα συνεργασία, τους έκανε κατ’ απονομή «πατριώτες» . Οσοι απελευθέρωσαν την Ελλάδα βαφτίστηκαν ανθέλληνες και συνέχισαν να φυλακίζονται και να εκτελούνται. Τα πρόσωπα των 200, με τη λεβεντιά, το θάρρος, την αξιοπρέπεια, είναι τα πρόσωπα της πραγματικής ιστορίας που άλλαξαν και κακοποίησαν. Τα βλέμματα που μέσα τους δεν βλέπεις σκοτάδι θανάτου αλλά φως είναι η νίκη των ηττημένων και προδομένων. Την ιστορία  την έκρυψαν, αλλά αυτά τα πρόσωπα δεν κρύβονται, λένε αυθόρμητα την αλήθεια. 

Παρότι εγγονός ενός από αυτούς τους μετέπειτα εκτελεσμένους, θα αποφύγω την καταγραφή των επιχειρημάτων για την ιστορική αξία των φωτογραφιών και τους συμβολισμούς σε σχέση με τον αγώνα εκείνης της εποχής. Υπάρχει ένας συμβολισμός, σύγχρονος και πολύ σημαντικός. 

Οι φωτογραφίες αποκαλύφθηκαν σήμερα σε μια κοινωνία που φοβάται να ζήσει όπως ονειρεύεται, που φοβάται να προσφέρει, που φοβάται να της προσφέρουν, που φοβάται για να φοβάται και φοβάται μη φοβηθεί. Που δεν θέλει να πονέσει, που αρνείται τη συλλογική της φύση, πιστεύοντας ότι έτσι φτιάχνει την προσωπική ασφάλεια και ευτυχία. Στην κοινωνία που θεωρεί ότι αδικία είναι το πέναλτι που δεν σφύριξε υπέρ της ομάδας ο διαιτητής και όχι η αδυναμία της να ζήσει. Που τραβάει σέλφι και καταναλώνει λάικ για ν’ ανέβει στην ιεραρχία της ναρκισσιστικής αυταρέσκειας. Στην κοινωνία όπου το «μαζί» έχει καταλήξει το άθροισμα κάποιας ψευτοευθύνης: να κάνουμε μαζί γιόγκα, μαζί να αυτοβελτιωθούμε, να κλάψουμε ή να ρίξουμε τις ευθύνες στους άλλους μέσα από την εικονική διαδρομή στα «παιδικά τραύματα» και στην πηχτή ανοησία. 

Στην κοινωνία αυτή οι φωτογραφίες φέρνουν, με το συναισθηματικό βάρος και τον ισχυρό συμβολισμό, μια άλλη θεώρηση. Η ελευθερία, η ελεύθερη βούληση, τα πράγματα για τα οποία δίνει μάχη ο άνθρωπος πρέπει να έχουν ένα αξιακό φορτίο. Ελευθερία δεν είναι ο «ετσιθελισμός» του καθενός και το «δικαίωμα» δεν υπερασπίζεται έναν αόριστο και εγωιστικό προσωπικό χώρο. Επιπλέον η ευτυχία και ο πόνος του καθενός δεν διαχωρίζονται κατά το δοκούν και δημιουργούνται μέσα στο κοινωνικό σύνολο. ∆εν είναι αποτελέσματα ενδοσκόπησης και μοναχικής πορείας. Αν δεν βελτιωθεί η κοινωνία, ο άνθρωπος θα παραμένει μέσα στο νέφος της προσωπικής αυταπάτης και η συνεχής, πραγματική δυστυχία του θα είναι το κυνήγι της ευτυχίας που δεν φτάνει. 

Γύρω από τον άνθρωπο-οπαδό της κατά φαντασίαν ευτυχίας έχει δημιουργηθεί το πλαίσιο της ολοκληρωτικής του εκμετάλλευσης. ∆εν εκμεταλλεύονται μόνο την εργασία του, αλλά το σύνολο της ύπαρξής του και τα συναισθήματά του. Ο ανεκπλήρωτος και αδικαίωτος άνθρωπος προσφεύγει στην προσωπική ερμηνεία και ενοχή, θεωρώντας ότι λύση είναι η αυτοβελτίωση. Ακόμη και η λύση της αυτοβελτίωσης δεν είναι παρά εμπόριο και καταναλωτική παγίδα. Το σύστημα τρέφεται, γεννά αυταπάτες σε ενοχικούς ανθρώπους, οι οποίοι αναζητούν τη λύση όχι στη συλλογική λειτουργία, αλλά στα άδυτα της ψυχής και στο «τραύμα». Ο φαύλος κύκλος καταλήγει στον εξαντλημένο και απογοητευμένο άνθρωπο. 

Η ελευθερία του ανθρώπου δεν είναι μόνο αξία, αλλά πρέπει να παράγει και αξίες. Η ευτυχία δεν είναι αυθύπαρκτη και εύκολη βεβαιότητα, ένα δικαίωμα που παράγει η αυθαίρετη θέληση. Εναλλάσσεται με τον πόνο και παράγεται από την προσπάθεια. ∆εν υπάρχει ευτυχία απόκοσμη και αποκοινωνικοποιημένη. 

Ο έμπορος ναρκωτικών είναι ικανοποιημένος όταν πουλάει ναρκωτικά, ο παιδόφιλος όταν βιάζει παιδάκια και ο απατεώνας όταν εξαπατά τους άλλους. Η ικανοποίηση περνάει από τα κοινωνικά φίλτρα, αλλά τελικώς έχει πραγματική υπόσταση όταν ανταποκρίνεται σε αξίες που υπηρετούν τον άνθρωπο. Οι επιστήμονες που θαυμάζουμε, οι ήρωες που λατρεύουμε, οι άνθρωποι που αγαπάμε μετριούνται με την προσφορά τους στους άλλους και σε εμάς, όχι πάντως στον εαυτό τους. 

Οπως κι αν απλώνεται μπροστά μας η ζωή με τους σύγχρονους συμβολισμούς της, κανένας στο μέλλον δεν θα εκτιμά τον χρηματιστή της Wall Street, τον Ιλον Μασκ ή τον Τζεφ Μπέζος. Θα εκτιμάμε περισσότερο τον άγνωστο πολίτη που έπεσε στη θάλασσα για να σώσει ένα παιδάκι που πνιγόταν. Και τους 200 της Καισαριανής. Τη θυσία και την προσφορά, την αξία και την αυταπάρνηση. Με αυτή την έννοια, η Ιστορία εκδικείται. 


Κώστας Βαξεβάνης / koutipandoras.gr


Δευτέρα, Φεβρουαρίου 16, 2026

Ντοκουμέντα από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή: Η αξιοπρέπεια εκείνων που δεν λύγισαν

Εμφανίστηκαν σε δημοπρασία στο eBay από πωλητή στο Βέλγιο. 



Ο ψυχρός φακός του κατακτητή συναντά το αγέρωχο βλέμμα των αγωνιστών. Καλοντυμένοι, κατεβαίνουν από τα φορτηγά με παράστημα στητό. Τα πρόσωπα των μελλοθανάτων φαίνονται καθαρά. Μισάνοιχτα στόματα στο βάδισμα — τραγουδούν. Ένας υψώνει τη γροθιά. Η εικόνα παγώνει τον χρόνο: άνθρωποι που βαδίζουν προς τον θάνατο με το κεφάλι ψηλά, αλύγιστοι, σχεδόν ειρωνικοί απέναντι στη μοίρα τους. 

Η είδηση ήρθε ψυχρά, σχεδόν λακωνικά. Οκτώ μικρές φωτογραφίες από τη ναζιστική Κατοχή, που αποτυπώνουν την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών αγωνιστών την Πρωτομαγιά του 1944, εμφανίστηκαν σε δημοπρασία στο eBay από πωλητή στο Βέλγιο. Πρόκειται για τα μοναδικά μέχρι σήμερα οπτικά τεκμήρια από το Σκοπευτήριο Καισαριανής, τα οποία φαίνεται να προέρχονται από αρχείο Γερμανού στρατιωτικού και να είχαν παραμείνει για δεκαετίες σε ιδιωτική συλλογή στη Γερμανία. 



Μέχρι σήμερα ο ηρωισμός των 200 ζούσε κυρίως μέσα από αφηγήσεις, χαρακτικά όπως εκείνα του Τάσσου και στίχους ποιητών. Τώρα όμως γίνεται εικόνα αδιάψευστη. Οι φωτογραφίες δεν αφήνουν περιθώριο αμφιβολίας: το ήθος των αγωνιστών αποτυπώνεται σε κάθε βλέμμα, σε κάθε βήμα προς τη μάντρα που ο Κώστας Βάρναλης αποκάλεσε «σύνορο του κόσμου». 



Η αντίθεση που αναδύεται από τα καρέ είναι συγκλονιστική. Από τη μία πλευρά, η παγερή βαρβαρότητα της ναζιστικής μηχανής θανάτου — μια διαδικασία σχεδόν γραφειοκρατική, χωρίς συναίσθημα, χωρίς δισταγμό. Από την άλλη, η αξιοπρέπεια εκείνων που δεν λύγισαν. Οι φωτογραφίες αποκαλύπτουν κάτι βαθύτερο από μια ιστορική στιγμή: τη σύγκρουση δύο κόσμων. Του κόσμου της ναζιστικής βίας και του φασισμού απέναντι στον κόσμο της ελευθερίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. 


Κοιτάζοντας προσεκτικά, δεν βλέπει κανείς απλώς ανθρώπους που οδηγούνται στο εκτελεστικό απόσπασμα. Βλέπει μια στάση ζωής. Βλέπει την περιφρόνηση για τον φόβο, την πίστη σε ιδανικά, την απόφαση να μη σκύψουν το κεφάλι. Λέξεις όπως «ηρωισμός» παύουν να είναι ιστορικές αφαιρέσεις και αποκτούν πρόσωπο, βλέμμα, βήμα. Οι εικόνες μοιάζουν να έχουν ήχο — σχεδόν ακούς το τραγούδι, σχεδόν νιώθεις τον παλμό μιας γενιάς που διάλεξε τη θυσία αντί της υποταγής. Ο φακός δεν κατέγραψε μόνο ένα έγκλημα· κατέγραψε το μεγαλείο της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. 



Ογδόντα και πλέον χρόνια μετά, οι φωτογραφίες αυτές λειτουργούν σαν ηλεκτρικό ρεύμα στη συλλογική μνήμη. Θυμίζουν ότι η ελευθερία δεν είναι αφηρημένη έννοια αλλά πράξη, επιλογή, κόστος. Και μέσα από την αμείλικτη αντίθεση ανάμεσα στη βαρβαρότητα των Γερμανών κατακτητών και την αγέρωχη στάση των αγωνιστών, φωτίζεται πιο έντονα το ήθος όσων παλεύουν για έναν κόσμο πιο δίκαιο. 


Οι εικόνες της Καισαριανής στέκονται μπροστά μας σαν σιωπηλή κραυγή και σαν υπόσχεση. Ότι όσο θα υπάρχουν άνθρωποι που βαδίζουν προς το σκοτάδι με το κεφάλι ψηλά, η ιστορία δεν θα γράφεται από τον φόβο — αλλά από όσους έχουν το θάρρος να σταθούν όρθιοι. 



Πηγή: documentonews.gr

Πέμπτη, Ιανουαρίου 08, 2026

Οι άγνωστοι ήρωες του Αιγαίου, νησιώτες και ψαράδες στον πόλεμο του ’40


 

Υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι, που η προσφορά τους αδικήθηκε από την ιστορία. 

Έγιναν ήρωες, έμειναν αφανείς, δεν μνημονεύθηκαν, παρά το γεγονός ότι επέδειξαν με πράξεις ηρωισμού μια πρωτοφανή ανθρωπιά και γενναιότητα. 

Άγνωστοι και ανώνυμοι μέχρι σήμερα, έσωσαν ζωές με κίνδυνο την δική τους και δεν διεκδίκησαν ποτέ τίτλους και τιμές! 

Αυτοί είναι οι «σιωπηλοί ήρωες του Αιγαίου»… 

Η θάλασσα, που για αιώνες υπήρξε για τους Έλληνες πηγή βιοπορισμού, επικοινωνίας και πολιτισμού, στα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου έγινε πεδίο κινδύνου αλλά και αλληλεγγύης. 

Από τα στενά των Κυκλάδων έως τις ακτές της Κρήτης και από τα Δωδεκάνησα ως το Ιόνιο, τα καΐκια έπλεξαν ένα αόρατο δίκτυο αντίστασης, που συχνά δεν κατέγραψαν τα επίσημα πολεμικά χρονικά, αλλά άφησε βαθύ αποτύπωμα στις μνήμες των νησιωτών. 

Η γεωγραφία του ελληνικού χώρου έδωσε στη θάλασσα κρίσιμο ρόλο κατά τη διάρκεια του πολέμου. 

Τα νησιά αποτέλεσαν φυσικά οχυρά αλλά και περάσματα, καθώς οι θαλάσσιοι δρόμοι συνέδεαν μέτωπα, εφοδιασμούς και διαφυγές. 

Σε αυτό το πλαίσιο, τα καΐκια – ταπεινά ψαρόβαρκες ή εμπορικά σκαριά λίγων τόνων – έγιναν απροσδόκητοι πρωταγωνιστές.

Δεν διέθεταν πυροβόλα ούτε ισχυρούς μηχανισμούς, είχαν όμως το πλεονέκτημα της ευελιξίας, της γνώσης των τοπικών ακτών και, πάνω απ’ όλα, των ανθρώπων που τα κυβερνούσαν.

Οι νησιώτες γνώριζαν τις κρυφές παραλίες, τα ασφαλή περάσματα, τα θαλάσσια ρεύματα. Αυτή η εμπειρική ναυτοσύνη αποδείχθηκε ανεκτίμητη σε στιγμές κρίσης. 

Η ΣΩΤΗΡΙΑ ΜΕ ΤΙΣ ΔΙΑΦΥΓΕΣ  ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΚΚΕΝΩΣΕΙΣ

Μετά την κατάρρευση του μετώπου την άνοιξη του 1941 και τη Μάχη της Κρήτης τον Μάιο, χιλιάδες Έλληνες και Βρετανοί στρατιώτες βρέθηκαν αποκλεισμένοι.

Η μόνη διέξοδος ήταν η θάλασσα. Στην Κρήτη, σε παραλίες όπως η Σφακιά και η Χώρα Σφακίων, μικρά καΐκια μετέφεραν άνδρες σε πλοία του Βρετανικού Στόλου που περίμεναν στ’ ανοιχτά.

Πολλές φορές, οι ίδιοι οι ψαράδες αναλάμβαναν να μεταφέρουν τραυματίες ή καταδιωκόμενους μέχρι τα Κύθηρα ή την Πελοπόννησο.

Ανάλογες ιστορίες συναντάμε στις Κυκλάδες.

Σε νησιά όπως η Σέριφος ή η Σύρος, τα καΐκια λειτούργησαν ως σωστικά μέσα για όσους έπρεπε να διαφύγουν από τα μάτια των κατακτητών.

Υπάρχουν μαρτυρίες για βάρκες που έφυγαν νύχτα, χωρίς φώτα, φορτωμένες οικογένειες, ακόμη και παιδιά, πλέοντας σε αχαρτογράφητες πορείες με μοναδικό οδηγό τα άστρα.

Σύμφωνα με το άρθρο Cretan Resistance During WWII του Fergus O’Sullivan στο περιοδικό History Guild «περίπου 100 ακόμη άνδρες, μεταξύ αυτών και Αυστραλοί, διασώθηκαν τον Ιούλιο του 1941, μόλις λίγες εβδομάδες αφότου είχε αποπλεύσει το τελευταίο πλοίο εκκένωσης.

Ο υποπλοίαρχος Φ. Τζ. Πουλ του βρετανικού υποβρυχίου «HMS Thrasher» αποβιβάστηκε κοντά στη Λίμνη, στη δυτική Κρήτη, και ήρθε σε επαφή με τον ηγούμενο μιας τοπικής μονής, λέγοντάς του ότι είχε έρθει να διασώσει 100 άνδρες.

Ο ηγούμενος αρχικά ήταν δύσπιστος απέναντί του, όμως τελικά πείστηκε για τις προθέσεις του και έστειλε μήνυμα σε όλα τα γύρω χωριά να συγκεντρώσουν όσους περισσότερους «Άγγλους» μπορούσαν (όπως αποκαλούσαν οι περισσότεροι Έλληνες όλους τους συμμάχους).

Την επόμενη νύχτα οι άνδρες κατευθύνθηκαν προς τη μονή, όπου ο ηγούμενος τους φιλοξένησε, και στη συνέχεια οδηγήθηκαν στην ακτή, όπου τους περίμενε το υποβρύχιο.

Αν και οι πηγές δεν είναι σαφείς ως προς τον ακριβή αριθμό, η επιχείρηση στέφθηκε με επιτυχία.

ΤΑ ΚΑΊΚΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Κατά την Κατοχή η κρητική ακτογραμμή έγινε δίαυλος τόσο για τον κατακτητή όσο και για τους αντιστασιακούς.

Σύμφωνα με μαρτυρίες και ιστορική έρευνα, μικρά τοπικά καΐκια έφερναν και μετέφεραν ανθρώπους — από γερμανικές αποστολές έως ομάδες του SOE και διασωθέντες συμμάχους — λειτουργώντας ως κρίκοι ανάμεσα σε απομακρυσμένους όρμους και τα μεγαλύτερα σκάφη εκκένωσης.

Ο Mark Mazower τεκμηριώνει επίσης ότι πολλά καΐκια εξαναγκάστηκαν ή επιτάχθηκαν από τις δυνάμεις κατοχής.

Κάποιες φωτογραφίες και αρχεία εμφανίζουν καΐκια σε γερμανική χρήση, γεγονός που υπογραμμίζει πόσο πολυδιάστατος και ρευστός ήταν ο ρόλος τους στη θάλασσα της Κατοχής.

Στη συνέχεια του πολέμου οι Σύμμαχοι δημιουργούν ειδικές ναυτικές ομάδες που αξιοποίησαν καΐκια ως παράκτια, ευέλικτα μέσα — η γνωστή Levant Schooner Flotilla αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Μικρά προσαρμοσμένα καΐκια χρησιμοποιήθηκαν για μεταφορές πρακτόρων, εξόδους ανταρτών και επιχειρήσεις ειδικού χαρακτήρα στο Αιγαίο.

Η αξία των καϊκιών δεν περιορίστηκε στη διάσωση.

Από το 1942 και έπειτα, οι Συμμαχικές δυνάμεις, σε συνεργασία με Έλληνες εθελοντές, συγκρότησαν ειδικές μονάδες που αξιοποίησαν παραδοσιακά σκάφη για μυστικές επιχειρήσεις στο Αιγαίο.

Η πιο γνωστή ήταν η Levant Schooner Flotilla (πηγή IWM / Levant Schooner Flotilla), μια μικρή αλλά ευέλικτη ναυτική δύναμη που χρησιμοποιούσε καΐκια για νυχτερινές αποβάσεις σε κατεχόμενα νησιά, για την αποβίβαση πρακτόρων ή τον εφοδιασμό ανταρτικών ομάδων.

Τα ελληνικά καΐκια, με τον αθόρυβο κινητήρα τους και την οικεία μορφή τους, μπορούσαν να πλέουν σχεδόν απαρατήρητα στα κατεχόμενα ύδατα. Οι ίδιοι οι νησιώτες που τα κυβερνούσαν ήξεραν πώς να αποφεύγουν περιπολίες, πώς να κρύβουν φορτία κάτω από δίχτυα, πώς να παραπλανούν τον εχθρό.

Έτσι, ταπεινά ξύλινα σκαριά μετατράπηκαν σε «μικρούς στόλους» της Αντίστασης.

ΟΙ ΓΕΝΝΑΙΟΙ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

Πίσω από κάθε καΐκι υπήρχαν άνθρωποι.

Ψαράδες που μέχρι χθες έριχναν δίχτυα για μεροκάματο, καπετάνιοι που μετέφεραν εμπορεύματα ανάμεσα στα νησιά, νεαροί ναυτικοί που μεγάλωσαν κοντά στη θάλασσα.

Στη Σύμη, για παράδειγμα, οικογένειες ολόκληρες συμμετείχαν στη διακίνηση όπλων και προμηθειών προς τις συμμαχικές δυνάμεις, με τα καΐκια τους να λειτουργούν ως δίκτυο αντίστασης.

Στην Κάλυμνο, ψαράδες μετέφεραν πληροφορίες και τρόφιμα, πολλές φορές κάτω από τη μύτη των Ιταλών φρουρών.

Στην Κρήτη, οι ίδιοι οι κάτοικοι των παραλίων χρησιμοποιούσαν βάρκες για να περάσουν συμμάχους αξιωματικούς στη Μέση Ανατολή.

Αυτές οι ιστορίες συχνά έμειναν προφορικές, διασωσμένες σε τοπικές μνήμες και οικογενειακές αφηγήσεις. Ο ιστορικός τους αντίκτυπος όμως είναι αδιαμφισβήτητος.

Χωρίς τη συμβολή των νησιωτών, πολλές επιχειρήσεις διαφυγής ή εφοδιασμού θα είχαν αποτύχει (πηγή Μαρτυρίες Ιερού Λόχου, εκδόσεις ΓΕΣ, Αρχεία Δωδεκανήσου).

Η δράση αυτή είχε βαρύ τίμημα. Πολλά καΐκια κατασχέθηκαν από τις δυνάμεις Κατοχής, άλλα βυθίστηκαν από βομβαρδισμούς.

Υπήρξαν περιπτώσεις όπου ολόκληρα πληρώματα εκτελέστηκαν όταν αποκαλύφθηκε η συμμετοχή τους σε αποστολές αντίστασης.

Παρά τους κινδύνους, οι νησιώτες δεν σταμάτησαν να ρισκάρουν.

Η θάλασσα ήταν το σπίτι τους, και η αλληλεγγύη με τους συνανθρώπους τους πιο δυνατή από τον φόβο. Πολλές φορές η απόφαση να πάρει κανείς μέρος σε μια επικίνδυνη μεταφορά δεν ήταν αποτέλεσμα εντολής, αλλά της αυθόρμητης ανάγκης να προστατεύσει τον διπλανό του.

Σήμερα, οι ιστορίες αυτών των ανθρώπων δεν είναι τόσο γνωστές όσο οι μάχες της Πίνδου ή οι ηρωικές ναυμαχίες.

Ωστόσο, σε πολλά νησιά, η μνήμη παραμένει ζωντανή.

Τοπικά μουσεία φυλάσσουν φωτογραφίες από καΐκια που συμμετείχαν σε εκκενώσεις, ενώ σε αρχεία του εξωτερικού βρίσκονται εικόνες με μικρά σκάφη γεμάτα στρατιώτες να αποπλέουν από την Κρήτη.

Η συμβολή των καϊκιών και των νησιωτών στον πόλεμο του ’40 δείχνει μια άλλη διάσταση του ηρωισμού.

Όχι αυτή που εκφράζεται με πολυβόλα και κανονιοφόρους, αλλά με την καθημερινή πράξη φροντίδας, με τον κίνδυνο που αναλαμβάνει ένας ψαράς να κρύψει έναν τραυματία, με την απόφαση μιας οικογένειας να ανοίξει το καΐκι της σε μια αποστολή ζωής και θανάτου.

Στην επιφάνεια της ιστορίας, τα καΐκια μοιάζουν ασήμαντα, σχεδόν ευάλωτα μπροστά σε θωρηκτά και αεροπλάνα. Στο βάθος, όμως, υπήρξαν το ίδιο αναγκαία.

Έγιναν το πλωτό χέρι της αλληλεγγύης, το σκαρί που μετέφερε ελπίδα σε χρόνια σκοτεινά.

Κι έτσι, η ελληνική θάλασσα της Κατοχής δεν ήταν μόνο τόπος πόνου και πολέμου.

Ήταν και θάλασσα αντίστασης, θάλασσα μνήμης, θάλασσα ελευθερίας.


Δημήτρης  Ιωάννου Πηγή: militaire.gr

Πληροφορίες

methormisakathektou.blog

Χαράλαμπος Τορτορέλης, Παιδαγωγός – Μουσειολόγος

Πέμπτη, Μαΐου 01, 2025

Ρόδος: Mε κατάθεση στεφάνων στους Ήρωες της Αντίστασης τίμησαν την Εργατική Πρωτομαγιά



Σε συγκινητικό κλίμα και με αίσθημα σεβασμού ,τίμησαν την Εργατική Πρωτομαγιά στην Ρόδο με κατάθεση στεφάνων στους δύο Δωδεκανήσιους ήρωες, Νίκο Σάββα και Γιώργο Κυρμιχάλη.Το Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο Ρόδου απαίτησε φόρο τιμής με αυτό το συμβολικό τρόπο την Εργατική Πρωτομαγιά.  

Κρατώντας ένα στεφάνι από κόκκινα γαρύφαλλα, ο πρόεδρος του Εργατικού Κέντρου Ρόδου, Παναγιώτης Εγγλέζος, κατέθεσε το στεφάνι μπροστά από τις προτομές των δύο ηρώων ,παρά τη δυνατή βροχή. 

«Η Πρωτομαγιά είναι ημέρα τιμής και αγώνα. Είναι η μέρα που οι εργαζόμενοι όλου του κόσμου ενώνουν τις φωνές τους για αξιοπρεπή εργασία, κοινωνική δικαιοσύνη και ελευθερία. Για εμάς, όμως, η φετινή Εργατική Πρωτομαγιά έχει και ένα ιδιαίτερο φορτίο μνήμης. Θεωρήσαμε ότι θα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους συναδέλφους μας να γνωρίσουν μία άγνωστη, αλλά λαμπρή πτυχή της ιστορίας μας. Το χρονικό της επιχείρησης “Anglo“, τον Σεπτέμβριο του 1942,στην οποία συμμετείχαν δυο νέοι της Ρόδου, ο Νικόλαος Σάββας και ο Γιώργος Κυρμιχάλης υπάλληλοι της Δημοτικής επιχείρησης συγκοινωνιών ΡΟΔΑ», δήλωσε στην ΕΡΤ Ν. Αιγαίου, ο κ. Εγγλέζος. 


Εκπροσωπώντας την περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, παρέστη στην κατάθεση στεφάνων ο χωρικός αντιπεριφερειάρχης Δωδεκανήσου, Χρήστος Ευστρατίου, ο οποίος δήλωσε ότι :«Η Εργατική Πρωτομαγιά αποτελεί διαχρονικό σύμβολο των αγώνων του κόσμου της εργασίας για αξιοπρέπεια, κοινωνική δικαιοσύνη και ίσες ευκαιρίες. Στα νησιά του Νότιου Αιγαίου , όπου οι ανάγκες και οι ιδιαιτερότητες της νησιωτικότητας είναι έντονες, οι εργαζόμενοι αποτελούν τον πυλώνα της τοπικής μας ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής. Σήμερα τιμούμε τις θυσίες και τους αγώνες του χθες , αλλά και δεσμευόμαστε να συνεχίσουμε να διεκδικούμε λύσεις, δικαιώματα και προοπτικές για ένα μέλλον πιο δίκαιο και ανθρώπινο για όλους». 


Ιδιαίτερη συγκινητική ήταν η στιγμή που όλοι οι παρευρισκόμενοι φώναξαν «ΑΘΑΝΑΤΟΙ»  των συγγενών των δύο ηρών της Αντίστασης Νικόλαου Σάββα και Γιώργου Κυρμιχάλη. Στην εκδήλωση παρευρέθηκαν επίσης η πρόεδρος της περιφερειακής παράταξής Ανοιχτοί Ορίζοντες στο Νότιο Αιγαίο, Χρύσα Καράγιαννη , ο πρόεδρος του Σωματείου Ξενοδοχοϋπαλλήλων Ρόδου, Θανάσης Σταμούλης και ο σκηνοθέτης Γιώργος Τζεδάκης, δημιουργός του ντοκιμαντέρ «ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΤΟΛΜΙΣΑΝ». 


(Με πληροφορίες από ertnews.gr)

Κυριακή, Οκτωβρίου 27, 2024

Ο πρώτος νεκρός ΄Ελληνας αξιωματικός του πολέμου


 

Από το 1929 που αναγκάστηκε να φύγει από την Ρόδο έχοντας ζήσει το κλίμα τρομοκρατίας και καταπίεσης των Ιταλών σε βάρος του ελληνικού πληθυσμού της Δωδεκανήσου περίμενε αυτή την μάχη ο υπολοχαγός Αλέξανδρος Διάκος, ο πρώτος νεκρός αξιωματικός του ελληνοϊταλικού  πολέμου. 

Στη Τσούκα της Πίνδου με το μάλινχερ ενός σκοτωμένου φαντάρου στο χέρι και με την κραυγή  «Εμπρός παιδιά!  Για μια μεγάλη Ελλάδα ! Για μιαν ελεύθερη Δωδεκάνησο !», οδήγησε τους άνδρες του λόχου του στην ανακατάληψη του υψώματος που υπεράσπιζαν υπέρτερες και καλύτερα εξοπλισμένες ιταλικές δυνάμεις.

Αυτές ήταν και οι τελευταίες του λέξεις αφού δευτερόλεπτα μετά δέχτηκε τα πυρά του ιταλικού πολυβόλου και βρέθηκε νεκρός. Λίγα χρόνια νωρίτερα ήταν αυτός που μαζί με άλλους μαθητές του ιστορικού Βενετοκλείου γυμνασίου της Ρόδου είχε κατεβάσει από τον ιστό την ιταλική σημαία  που επίτηδες οι Ιταλοί κατακτητές είχαν επιβάλλει να βρίσκεται στο σχολείο που αποτέλεσε φάρο του Ελληνισμού εκείνα τα δύσκολα χρόνια.

Ο Αλέξανδρος Διάκος ήταν πρώτος Έλληνας αξιωματικός που έπεσε μαχόμενος στο ελληνοαλβανικό μέτωπο και συγκεκριμένα στις 1 Νοεμβρίου 1940 στην Πίνδο, στην τοποθεσία Τσούκα.

Είχε γεννηθεί στην Χάλκη  το 1911, η οποία ένα χρόνο μετά πέρασε υπό ιταλική κατοχή, όπως όλα τα Δωδεκάνησα. Το 1929 φεύγει στην Αθήνα και σπούδασε στην Σχολή Ευελπίδων μέχρι το 1934 που αποφοίτησε και εντάχτηκε στον ελληνικό στρατό. Σύμφωνα με την αναφορά του Ταγματάρχη Καραβία,  ο λόχος δέχτηκε επίθεση από πολλαπλάσιες ιταλικές δυνάμεις Αλπινιστών.

Ο Διάκος στεκόταν όρθιος κραυγάζοντας και δίνοντας εντολές για να εμψυχώσει τους στρατιώτες του, κατάφερε να ανασυντάξει τον λόχο του και να αντεπιτεθεί στους Ιταλούς κάνοντας έφοδο, για την ανακατάληψη του υψώματος. Μπαίνοντας πρώτος στην μάχη, ριπή πολυβόλου τον φόνευσε. Στο σημείο που έγινε η μάχη έχει στηθεί ανδριάντας του, ενώ ο Ελληνικός στρατός έχει δώσει το όνομα του σε στρατόπεδο.

Χαρακτηριστική είναι η αναφορά του ταγματάρχη Καραβία  που  στάλθηκε στον συνταγματάρχη Δαβάκη  διοικητή του Αποσπάσματος Πίνδου, και η οποία αναφέρει τα εξής: «Πολλαπλάσιαι ιταλικαί δυνάμεις αντεπετέθησαν κατά των οπλιτών του λόχου. Με αδάμαστον αποφασιστικότητα και ακλόνητον θάρρος ο υπολοχαγός Διάκος Αλ. κατόρθωσε ν' ανασυντάξη εκ τρίτου τον λόχον, να τον εμψυχώση και να τον ρίψη μετά νέας ορμής εναντίον των λυσσωδώς αμυνομένων Ιταλών. Καθ' ον δε χρόνον διά τετάρτην φοράν ο δοκιμασθείς λόχος εκαλείτο με την λόγχην εφ' όπλου ν' αντιμετωπίση νέαν, θραυσθείσαν και αυτήν, αντεπίθεσιν του εχθρού διά της τελικής εφόδου του, ο δε ηρωικός διοικητής του λόχου αυτού, τεθείς επί κεφαλής, εκραύγαζε με φωνήν Άρεως: «Εμπρός, παιδιά, για μια μεγάλη Ελλάδα και μίαν ελεύθερη Δωδεκάνησο», ριπή πολυβόλου τον εφόνευσε».

Η κήρυξη του πολέμου βρήκε τον Αλέξανδρο Διάκο στο βαθμό του υπολοχαγού, να υπηρετεί στην Πίνδο. Ο ίδιος ζήτησε να μεταβεί στην πρώτη γραμμή και ορίστηκε διοικητής του 2ου λόχου του 4ου Συντάγματος Πεζικού. Πάνω όμως στην αιματοποτισμένη ράχη της Τσούκας, αναφέρει ο πολεμικός ανταποκριτής Κώστας Τριανταφυλλίδης  «ο εχθρός είχε ιδεί, για πρώτη φορά από τη μέρα της εισβολής, να ξεσπάει έτσι εναντίον του η πολεμική μανία της οργισμένης Ελλάδος. Και θορυβημένος από την ξαφνική αγριότητα του χτυπήματος, από την ορμή και το πείσμα του Διάκου και των φαντάρων του,βέβαιος πως πίσω από τη δράκα αυτή των παλικαριών έπρεπε να υπάρχουν στη Ζούζουλη μεγάλες ελληνικές δυνάμεις έτοιμες να συνεχίσουνε την επίθεση, ο Τζιρόττι χαλάρωνε για τρεις ολόκληρες ώρες την πίεσή του στο Ρωμιό, έστρεφε τα πυρά των πυροβόλων και των όλμων του προς τη Τσούκα, έστελνε ενισχύσεις εκεί, έχανε πολύτιμο χρόνο».

Τρεις μέρες αργότερα, όταν αποκρούστηκε η επίθεση των Ιταλών, κάποιο ελληνικό τμήμα, περαστικό από τη Τσούκα, βρήκε το κορμί του Αλέξανδρου Διάκου πάνω σ' ένα στρώμα από κλαδιά και φύλλα. Τα κουμπιά της στολής του έλειπαν. «Να ήταν, τάχα, ένα βάρβαρο και ιερόσυλο πάθος που είχε σπρώξει τους Αλπίνι  ν΄ απλώσουνε βέβηλο χέρι πάνω στο σκοτωμένο παλικάρι, ή, μήπως, η επιθυμία να πάρουν ευλαβικά κάποιο ενθύμιο από το άγιο λείψανο ενός αληθινού ήρωα;» αναρωτιέται ο Κώστας Τριανταφυλλίδης.

Μετά από χρόνια τα οστά του Αλέξανδρου Διάκου μεταφέρθηκαν στην γενέτειρα του, στο νησί της Χάλκης ενώ ο ανδριάντας του δεσπόζει σε κεντρικό σημείο στην πόλη της Ρόδου για να θυμίζει την θυσία του στις νεότερες γενιές.

To Σύνταγμα Εθελοντών Δωδεκανησίων





Με το ίδιο πάθος σαν αυτό του Αλέξανδρου Διάκου έσπευσαν αμέσως από την πρώτη μέρα του πολέμου να καταταγούν  οι Δωδεκανήσιοι που βρισκόταν στην Αθήνα και στον Πειραιά. Εκατοντάδες από αυτούς κάθε ηλικίας και από όλα τα νησιά της Δωδεκανήσου  ζήτησαν να βρεθούν στην πρώτη γραμμή του μετώπου θεωρώντας ότι αυτός ο πόλεμος θα οδηγούσε στην απελευθέρωση των νησιών οι κάτοικοι των οποίων υπέφεραν τα πάνδεινα από την Ιταλική κατοχή. Οι Δωδεκανήσιοι αυτοί συγκρότησαν το Σύνταγμα Εθελοντών Δωδεκανησίων που ύστερα από εκπαίδευση στου Γουδή βρέθηκε στην Μακεδονία για να υπερασπιστούν τα πάτρια εδάφη. Με την εισβολή των Γερμανών και την κατάληψη της Ελλάδας το Σύνταγμα Εθελοντών Δωδεκανησίων διαλύθηκε ενώ οι περισσότεροι εκ των συμμετεχόντων μπήκαν στην «μαύρη λίστα» των Ιταλών και κατάφεραν να επιστρέψουν στα νησιά μετά την Ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου.

Λουκάς Μαστής

Παρασκευή, Σεπτεμβρίου 20, 2024

Ρόδος: 80 χρόνια από την εκτέλεση του Μιχάλη Βρούχου και Γιώργου Κωσταρίδη - Ανακοίνωση του δημάρχου


 

Έδωσαν τη ζωή τους για την πατρίδα και την ελευθερία των νησιών μας - 

Συμπληρώνονται 80 χρόνια από την εκτέλεση από τους Γερμανούς των δύο Δωδεκανησίων πατριωτών Γιώργου Κωσταρίδη και Μιχάλη Βρούχου, οι οποίοι εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς. 

Οι οικογένειές τους τέλεσαν σήμερα Παρασκευή 20 Σεπτεμβρίου 2024 στο παλαιό νεκροταφείο του Αγίου Δημητρίου, τρισάγιο στον τάφο των δύο ηρώων. 

Σημειώνεται ότι, συνήθως το τρισάγιο γινόταν στο ηρώο που βρίσκεται στο ύψωμα του Μπελ Πάσο στο σημείο ακριβώς όπου εκτελέστηκαν στις 20 Σεπτεμβρίου 1944 οι δύο πατριώτες, αλλά τα τελευταία χρόνια αποφασίστηκε να γίνει στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, όπου έχουν ταφεί σε κοινό τάφο ο Γιώργος Κωσταρίδης και ο Μιχάλης Βρούχος.

«Η εκτέλεση των δύο Ροδιτών έγινε στις 20 Σεπτεμβρίου 1944, αφού προηγήθηκε μια δίκη με συνοπτικές διαδικασίες δύο μέρες νωρίτερα, από το Στρατοδικείο της Μεραρχίας Εφόδου «Ρόδος» που καταδίκασε σε θάνατο τον Βρούχο και τον Κωσταρίδη (μαζί με τρεις Ιταλούς) «εν ονόματι του γερμανικού λαού» με την κατηγορία «της συνδρομής προς την υπηρεσία πληροφοριών του εχθρού».

Οι δύο Ροδίτες είχαν ενταχθεί στις υπηρεσίες του κατασκοπευτικού κλιμακίου της Ρόδου που μετέφερε πληροφορίες στις συμμαχικές δυνάμεις για τις κινήσεις των Γερμανών και των Ιταλών στη Ρόδο και τα άλλα νησιά.

Οι δύο Ροδίτες σε συνεργασία και με πολλούς άλλους συμπολίτες μας συγκέντρωναν πάντοτε πολύτιμες πληροφορίες για τις κινήσεις των Γερμανών, ο δε Βρούχος που ήταν άριστος ραδιοτεχνίτης δεν δίσταζε να πηγαίνει ακόμη και στο Λημέρι της Μονολίθου για να επισκευάσει τον ασύρματο του κατασκοπευτικού κλιμακίου όταν πάθαινε βλάβη, η δε σύλληψή του από τους Γερμανούς έγινε όταν επέστρεφε από μια τέτοια αποστολή !..

Ο Βρούχος και ο Κωσταρίδης είχαν αναπτύξει ένα ισχυρό δίκτυο πληροφοριοδοτών μέσα στις εχθρικές γραμμές και με μεγάλο κίνδυνο της ζωής τους κατόρθωναν να ενημερώνουν το κατασκοπευτικό κλιμάκιο που βρισκόταν στο Λημέρι της Μονολίθου.

Η δράση των δύο Ροδιτών ήταν ιδιαιτέρως χρήσιμη για τις συμμαχικές δυνάμεις, αλλά οι Γερμανοί –φυσικά με τη συνδρομή καταδοτών- κατόρθωσαν να τους εντοπίσουν και να τους συλλάβουν.

Στις πολύωρες ανακρίσεις τους, σε καμιά περίπτωση δεν λύγισαν, ούτε κατέδωσαν τους συνεργάτες τους. Είναι πάντως χαρακτηριστικό, ότι στους δύο πατριώτες, όταν το κατασκοπευτικό κλιμάκιο αντιλήφθηκε ότι στένευε γύρω τους ο γερμανικός κλοιός, τους πρότεινε να τους φυγαδεύσει στη Μέση Ανατολή, αλλά αυτοί αρνήθηκαν.


Ανακοίνωση του δημάρχου Ρόδου για την επέτειο 80 χρόνων από την εκτέλεση των ηρώων Μιχάλη Βρούχου και Γιώργου Κωσταρίδη 

Ανακοίνωση εξέδωσε ο δήμαρχος Ρόδου, Αλέξανδρος Κολιάδης, για την επέτειο συμπλήρωσης 80 χρόνων από την εκτέλεση των ηρώων Μιχάλη Βρούχου και Γιώργου Κωσταρίδη από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής με αφορμή και το τρισάγιο που πραγματοποιείται σήμερα στο παλαιό νεκροταφείο του Αγίου Δημητρίου.

Ειδικότερα, στην ανακοίνωση αναφέρονται τα εξής:

“Σήμερα, με βαθιά συγκίνηση και σεβασμό, τιμούμε τη μνήμη των ηρώων μας, Μιχάλη Βρούχου και Γιώργου Κωσταρίδη, που πριν από 80 χρόνια εκτελέστηκαν από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής, πληρώνοντας με τη ζωή τους την πίστη τους στην ελευθερία και την πατρίδα.

Η Ρόδος δεν ξεχνά τους ήρωες της. Η μνήμη τους παραμένει ζωντανή στις καρδιές μας και αποτελεί φάρο θάρρους και αφοσίωσης για τις επόμενες γενιές.

Οι δυο αυτοί πατριώτες, μέσα από την αντιστασιακή τους δράση, απέδειξαν ότι το θάρρος και η αυταπάρνηση είναι ιδανικά άφθαρτα, που καθοδηγούν τους ανθρώπους σε στιγμές κρίσιμες.

Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η μνήμη τους μάς καλεί να σταθούμε ενωμένοι και να συνεχίσουμε τον αγώνα για Δικαιοσύνη, Ειρήνη και Ελευθερία.”

(Με πληροφορίες από τη Ροδιακή)



Σάββατο, Μαρτίου 27, 2021

Οι ήρωες του '21...


 

Σκίτσο του Γιάννη Δερμεντζόγλου από το tvxs.gr

Κυριακή, Μαρτίου 14, 2021

Ευαγόρας Παλληκαρίδης: 64 χρόνια από τη θυσία του


 

Συμπληρώθηκαν 64 χρόνια από την θυσία του ήρωα – ποιητή της ΕΟΚΑ Ευαγόρα Παλληκαρίδη.

Η Πάφος τίμησε την επέτειο με θρησκευτικό μνημόσυνο στον Μητροπολιτικό Ναό Αγίου Θεοδώρου. Ακολούθησε τρισάγιο και κατάθεση στεφάνων στον ανδριάντα του ήρωα.

Βιογραφία

Γεννήθηκε στην Τσάδα της Πάφου, στις 26 Φεβρουαρίου 1938. Ήταν το τέταρτο παιδί της οικογένειας του Μιλτιάδη. Στην οικογένεια του Ευαγόρα ανήκει – δεύτερος ξάδερφος – και ο Στέλιος Μαυρομμάτης.

Πέρασε τις 6 τάξεις του Δημοτικού σχολείου με άριστα. Την 1η Απριλίου 1953, ο Ευαγόρας πρωταγωνιστεί σε διάφορες διαδηλώσεις κατά των Άγγλων. Συγκεκριμένα, στις 2 Ιουνίου θα γινόταν η στέψη της βασίλισσας Ελισάβετ. Στην Αγγλία και σε όλες τις αποικίες γίνονταν προετοιμασίες για το μεγάλο γεγονός. Στην Πάφο στο «Ιακώβιο Γυμναστήριο» αναρτάται η αγγλική σημαία, γεγονός που εξοργίζει τους μαθητές. Παραμονή της στέψης, οι μαθητές της Πάφου και οι φοιτητές του Λιασιδίου Κολεγίου οργάνωσαν διαδήλωση με αίτημα να υποσταλεί η αγγλική σημαία και να εκκενωθεί το γήπεδό τους από στρατιώτες και αστυνομικούς. Ο 15χρονος τότε Ευαγόρας αναρριχάται στον ιστό, κατεβάζει και σκίζει την αγγλική σημαία: το γεγονός αυτό έδωσε το έναυσμα για επέκταση των διαδηλώσεων.

Οι μαθητές και το πλήθος συγκρούονται με την αστυνομία, η οποία ενισχύεται από Τούρκους. Ο διοικητής στέλνει διαταγή να αποσυρθούν οι αστυνομικοί, γιατί δεν έπρεπε η στέψη της βασίλισσας να αμαυρωθεί με αίμα. Έτσι οι μαθητές παρέσυραν ό,τι είχε σχέση με τους εορτασμούς για την στέψη. Η Πάφος έγινε το μόνο μέρος όπου δεν γιορτάστηκε η στέψη. Ο Ευαγόρας συνελήφθη, αλλά αφέθηκε ελεύθερος λόγω της μικρής του ηλικίας.

Σε ηλικία 17 χρόνων, ο Ευαγόρας Παλληκαρίδης εγκατέλειψε το σχολείο και εντάχθηκε στις αντάρτικες ομάδες της ΕΟΚΑ. Στις 17 Νοεμβρίου 1955 οι μαθητές του Γυμνασίου συγκεντρώθηκαν και προετοίμαζαν μια διαδήλωση από τις γνωστές που οργάνωνε η ΑΝΕ (Άλκιμος Νεολαία ΕΟΚΑ) ως αντιπερισπασμό. Οι στρατιώτες είχαν διαταγή να πυροβολήσουν αδιάκριτα τους διαδηλωτές. Ο Ευαγόρας συλλαμβάνεται και οδηγείται στο δικαστήριο με την κατηγορία ότι συμμετείχε παράνομα σε οχλαγωγίες. Ο Ευαγόρας δεν παραδέχτηκε την κατηγορία και η δίκη αναβλήθηκε για τις 6 Δεκεμβρίου. Ήταν η αρχή του τέλους. Μια μέρα πριν τη δίκη, μπαίνει κρυφά στο σχολείο και αφήνει στην έδρα ένα σημείωμα:

Παλιοί συμμαθηταί,

Αυτή την ώρα κάποιος λείπει ανάμεσά σας, κάποιος που φεύγει αναζητώντας λίγο ελεύθερο αέρα, κάποιος που μπορεί να μη τον ξαναδείτε παρά μόνο νεκρό. Μην κλάψετε στον τάφο του, Δεν κάνει να τον κλαίτε. Λίγα λουλούδια του Μαγιού σκορπάτε του στον τάφο. Του φτάνει αυτό ΜΟΝΑΧΑ.
Θα πάρω μιαν ανηφοριά θα πάρω μονοπάτια
να βρω τα σκαλοπάτια που παν στη Λευτεριά.
Θ΄ αφήσω αδέλφια συγγενείς, τη μάνα, τον πατέρα
μεσ΄ τα λαγκάδια πέρα και στις βουνοπλαγιές.
Ψάχνοντας για τη Λευτεριά θα ΄χω παρέα μόνη
κατάλευκο το χιόνι, βουνά και ρεματιές.
Τώρα κι αν είναι χειμωνιά, θα ΄ρθει το καλοκαίρι
Τη Λευτεριά να φέρει σε πόλεις και χωριά.
Θα πάρω μιαν ανηφοριά θα πάρω μονοπάτια
να βρω τα σκαλοπάτια που παν στη Λευτεριά.
Τα σκαλοπάτια θ΄ ανεβώ, θα μπω σ΄ ενα παλάτι,
το ξέρω θαν απάτη, δεν θαν αληθινό.
Μεσ΄ το παλάτι θα γυρνώ ώσπου να βρω τον θρόνο,
βασίλισσα μια μόνο να κάθεται σ΄ αυτό.
Κόρη πανώρια θα της πω, άνοιξε τα φτερά σου
και πάρε με κοντά σου, μονάχα αυτό ζητώ.
Γειά σας παλιοί συμμαθηταί. Τα τελευταία λόγια τα γράφω σήμερα για σας. Κι όποιος θελήσει για να βρει ένα χαμένο αδελφό, ένα παλιό του φίλο, ας πάρει μιαν ανηφοριά ας πάρει μονοπάτια να βρει τα σκαλοπάτια που παν στη Λευτεριά. Με την ελευθερία μαζί, μπορεί να βρει και μένα. Αν ζω, θα μ΄ βρει εκεί.

Ευαγόρας Παλληκαρίδης

Στις 18 Δεκεμβρίου 1956 μαζί με άλλους 2 συναγωνιστές του μετέφεραν όπλα και τρόφιμα από τη Λυσό. Ξαφνικά βρέθηκαν αντιμέτωποι με αγγλική περίπολο. Οι 2 συναγωνιστές του Ευαγόρα κατάφεραν να διαφύγουν, αλλά ο ίδιος συνελήφθη. Στην κατοχή του είχε ένα οπλοπολυβόλο Μπρεν γρασαρισμένο. Ήταν συνεπώς ανέτοιμο για να χρησιμοποιηθεί. Επίσης κουβαλούσε 3 γεμιστήρες γεμάτες.

Κατηγορήθηκε για κατοχή και διακίνηση οπλισμού και μεταφέρθηκε στη Λευκωσία και η δίκη ορίζεται για τις 25 Φεβρουαρίου. Στη δίκη του ο Παλληκαρίδης δεν άφησε περιθώρια στους δικηγόρους του να τον υπερασπιστούν, αφού παρά τις αντιρρήσεις τους παραδέχθηκε την ενοχή του:

Γνωρίζω ότι θα με κρεμάσετε. Ό,τι έκαμα το έκαμα ως Έλλην Κύπριος όστις ζητεί την Ελευθερίαν του. Τίποτα άλλο.

Την επόμενη μέρα της καταδίκης του Παλληκαρίδη, οι μαθητές του Γυμνασίου Πάφου απείχαν από τα μαθήματά του σε ένδειξη διαμαρτυρίας και έστειλαν τηλεγράφημα στον Χάρτινγκ, με το οποίο του ζητούσαν να απονεμηθεί χάρη στον Ευαγόρα. Όλος ο κόσμος αρχίζει μια προσπάθεια να σώσει τον νεαρό μαθητή. Η Ελληνική κυβέρνηση προσπαθεί να αποτρέψει την εκτέλεσή του. Η Κυπριακή αδελφότητα Αθηνών ζητά προσωπική παρέμβαση του βασιλιά Παύλου. Η Βουλή των Ελλήνων στέλνει τηλεγραφήματα προς την Βουλή των Κοινοτήτων και τα Ηνωμένα Έθνη. Ο Αρχιεπίσκοπος Δωρόθεος, ο Χωρεπίσκοπος Σαλαμίνος Γεννάδιος, ο δήμαρχος Λευκωσίας κ. Δέρδης, 40 Εργατικοί Άγγλοι βουλευτές, συντεχνίες, ο Αρχιεπίσκοπος Νοτίου Αφρικής Νικόδημος, ο Αμερικανός Γερουσιαστής Fulton, απλοί πολίτες προσπαθούν να ματαιώσουν αυτή την εκτέλεση. Ο Χάρτινγκ όμως και η Αγγλική διπλωματία απορρίπτει την απονομή χάριτος.

Ο Ευαγόρας στο τελευταίο γράμμα του δηλώνει:

Θ΄ ακολουθήσω με θάρρος τη μοίρα μου. Ίσως αυτό να ναι το τελευταίο μου γράμμα. Μα πάλι δεν πειράζει. Δεν λυπάμαι για τίποτα. Ας χάσω το κάθε τι. Μια φορά κανείς πεθαίνει. Θα βαδίσω χαρούμενος στην τελευταία μου κατοικία. Τι σήμερα τι αύριο; Όλοι πεθαίνουν μια μέρα. Είναι καλό πράγμα να πεθαίνει κανείς για την Ελλάδα. Ώρα 7:30. Η πιο όμορφη μέρα της ζωής μου. Η πιο όμορφη ώρα. Μη ρωτάτε γιατί.

Συγκλονιστικό επίσης αποτελεί το ποίημα, του Δωδεκανήσιου Φώτη Βαρέλη, που μετέδωσε ο ραδιοφωνικός σταθμός της Λευκωσίας :

Εψές πουρνό μεσάνυχτα στης φυλακής τη μάντρα


μες στης κρεμάλας τη θελιά σπαρτάραγε ο Βαγόρας.
Σπαρτάρησε, ξεψύχησε, δεν τ’ άκουσε κανένας.
Η μάνα του ήταν μακριά, ο κύρης του δεμένος,
οι νιοί συμμαθητάδες του μαύρο όνειρο δεν είδαν,
η νια που τον ορμήνευε δεν είχε νυχτοπούλι.
Εψές πουρνό μεσάνυχτα θάψαν τον Ευαγόρα.
Σήμερα Σάββατο ταχιά όλη η ζωή σαν πρώτα.
Ετούτος πάει στο μαγαζί, εκείνος πάει στον κάμπο,
ψηλώνει ο χτίστης εκκλησιά, πανί απλώνει ο ναύτης,
και στο σκολειόν ο μαθητής συλλογισμένος πάει.
Χτυπά κουδούνι, μπαίνουνε στην τάξη του ο καθένας.
Μπαίνει κι η πρώτη η άταχτη κι η τρίτη που διαβάζει,
μπαίνει κι η πέμπτη αμίλητη, η τάξη του Ευαγόρα.
- Παρόντες όλοι;
- Κύριε, ο Ευαγόρας λείπει.
- Παρόντες, λέει ο δάσκαλος. Και με φωνή που τρέμει:
- Σήκω, Ευαγόρα, να μας πεις ελληνική ιστορία.
Ο δίπλα, ο πίσω, ο μπροστά, βουβοί και δακρυσμένοι,
αναρωτιούνται στην αρχή, ώσπου η σιωπή τους κάμνει
να πέσουν μ’ αναφιλητά ετούτοι κι όλη η τάξη.
- Παλληκαρίδη, άριστα, Βαγόρα,
πάντα πρώτος,
στους πρώτους πρώτος, άγγελε πατρίδας δοξασμένης,
συ μέχρι χθες της μάνας σου ελπίδα κι αποκούμπι,
και του σχολειού μας σήμερα Δευτέρα Παρουσία.
Τα ‘πε κι απλώθηκε σιωπή πα’ στα κλαμένα νιάτα,
που μπρούμυτα γεμίζανε της τάξης τα θρανία,


έξω απ’ εκείνο τ’ αδειανό, παντοτινά γεμάτο.

Απαγχονίστηκε στις 14 Μαρτίου 1957, σε ηλικία μόλις 19 ετών. Ήταν ο νεαρότερος αλλά και ο τελευταίος αγωνιστής που απαγχονίστηκε από τους Άγγλους.

Ο τάφος του βρίσκεται στα Φυλακισμένα Μνήματα στη Λευκωσία.


Επίσης πολλοί αναφέρουν τον Ευαγόρα σαν έναν άνθρωπο με το θάρρος του Λεωνίδα, την πυγμή του Αυξεντίου και το ποιητικό ταλέντο του Μόντη. 

 

Με πληροφορίες από wikipedia.org

 

 

 

Δευτέρα, Οκτωβρίου 05, 2020

Ο ήρωας Χριστόφορος Λυτός (1909-1945)


75 χρόνια συμπληρώνονται αυτόν το μήνα από το θάνατο του Καρπάθιου ήρωα Χριστόφορου Λυτού. Γεννήθηκε στη Βωλάδα Καρπάθου το 1909, από τον Βασίλειο Λυτό και την Ερνιά Πολυχρόνη Παπακώστα.

Το 1928 παντρεύτηκε τη Μαρία Εμμ. Χαλκιά, με την οποία απέκτησε τέσσερις γιους και μία κόρη: τον (†) Βάσο (παντρεύτηκε τη Μαρία Μιχ. Χριστοδουλάκη από τη Βωλάδα), την (†) Ειρήνη (παντρεύτηκε τον (†) Νικόλαο Ματσάγκο από τη Βωλάδα), τον (†) Μανώλη (παντρεύτηκε ξένη στην Αμερική), τον (†) Ηλία (παντρεύτηκε την Άννα Π. Ρωμάνου από τη Βωλάδα) και τον Νίκο (παντρεύτηκε τη Χρυσούλα Κυρ. Ορφανού, επίσης από τη Βωλάδα).

Για τον Χριστόφορο Λυτό έγραψε ο αείμνηστος Βωλαδιώτης διδάσκαλος Μηνάς Μηναΐδης. Έλεγε μεταξύ άλλων: « […]. Ο Χριστόφορος υπήρξε αληθινά ήρωας. Είχε χαρακτήρα ορμητικό και αδάμαστο, άκαμπτο και θαρραλέο, ήταν δε αγνός και ένθερμος πατριώτης και μέχρι μανίας εραστής του καρπαθιακού βράχου και ιδιαίτερα της Βωλάδας, την οποία με χάρη αποκαλούσε «Βώλακα».

Ριψοκίνδυνος και περιπετειώδης – μικρός ακόμη – ριψοκινδύνευε στην τρικυμισμένη θάλασσα της Κυρα-Παναγιάς και προπάντων της Αχάτας, όπου ψάρευε αψηφώντας βροχές και μπόρες στη θάλασσα και στην ξηρά. Ήδη από 18 ετών αναλάμβανε κι εκτελούσε τις δυσκολότερες αποστολές. Μία από τις αγαπητές του αποστολές ήταν να φρουρεί τους ύποπτους ψηφοφόρους στις εκλογές, τους οποίους απήγαγε και μετέφερε σε απόμερους στάβλους και σπήλαια.

Την κάθε αποστολή τη θεωρούσε ιερή υποχρέωση και την εκτελούσε με αυταπάρνηση και θρησκευτική ευλάβεια […] » (Μ. ΜΗΝΑΪΔΗ, «Ο αείμνηστος Χριστόφορος Λυτός…», Λεύκωμα «Karpathian Heritage» της Federation of Karpathian Societies of America, Inc., New York 1978, pp. 158-159).

Στις 15 Δεκεμβρίου 2002, ο γιατρός κ. Εμμανουήλ Χρ. Σακελλαρίδης μίλησε για τον Χρ. Λυτό. Είπε μεταξύ άλλων: « […]. Η πατριωτική δράση του Χριστόφορου  Λυτού αρχίζει από το έτος 1938, όταν βοήθησε τον πολιτικό κατάδικο Εμμ. Καρδούλια από την Κάλυμνο, που διατελούσε υπό την επιτήρηση της ιταλικής Αστυνομίας Απερίου, να δραπετεύσει μπροστά στα μάτια των Ιταλών και να σωθεί στην Ελλάδα [σημ. Γ. Ι. Χ.: από το Προνί Πυλών] με το μικρό πλοίο του Γεωργίου Μαμμή [σημ. Γ. Ι. Χ.: Κρητικός].

Μετά την αναχώρηση όμως του Καρδούλια αναγκάστηκε κι ο ίδιος ν’ αναχωρήσει από την Κάρπαθο για την Ελλάδα, επειδή άρχισε να διαδίδεται ότι αυτός συνέβαλε στη δραπέτευση του Καρδούλια και υπήρχε μέγιστος κίνδυνος και φόβος να συλληφθεί από τις ιταλικές αρχές. Με την κήρυξη του πολέμου της Ιταλίας κατά της πατρίδας μας, από τους πρώτους σπεύδει και κατατάσσεται στο Δωδεκανησιακό Σύνταγμα για να πολεμήσει τους τυράννους της Δωδεκανήσου.

Αμέσως μετά την κατάταξή του οι ανώτεροί του, αντιληφθέντες τη γενναιότητά του, την τόλμη του και τις μαχητικές του αρετές, αποσπούν αυτόν στις ειδικές δυνάμεις.

Τον Ιανουάριο του έτους 1941 αναχώρησε για την Κρήτη, όπου εκπαιδεύεται ως κατάσκοπος και σαμποτέρ από τους Άγγλους [σημ. Γ. Ι. Χ.: έλαβε μέρος στις μάχες του Ηρακλείου κατά των Γερμανών και διακρίθηκε για την ανδρεία και την τόλμη του].

[…]. Έμεινε στην Κρήτη δυόμισι έτη και στη συνέχεια αναχώρησε με συμμαχικό πλοίο για την Αίγυπτο και εκείθεν ως κατάσκοπος, μαζί με τον αείμνηστο ασυρματιστή Ιωάννη Κρασόπουλο από το Βαθύ της Σάμου (1919-2000), φθάνουν στην Κάρπαθο [σημ. Γ. Ι. Χ.: εστάλησαν από το Γενικό Συμμαχικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής: ξεκίνησαν από την Αίγυπτο κι έφθασαν στην Κάρπαθο μ’ ένα μικρό πλοιάριο, το ΑΓΙΟΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ, με πλήρωμα δύο Άγγλους, τον Ανθυπολοχαγό Μιχάλη Μπερδαλή και δύο Εβραίους] και αποβιβάζονται στην Αγία Ειρήνη της Κοινότητας Μεσοχωρίου την 20ή Οκτωβρίου 1943, για να εκπληρώσει και προς τη γενέτειρά του Κάρπαθο το χρέος του. Ο πρώτος άνθρωπος που συνάντησε τον Χριστόφορο Λυτό ήταν ο σημερινός Αιδεσιμότατος κ. Ιωάννης Γ. Ανδρεάδης, ο οποίος και τον οδήγησε το ίδιο βράδυ στο σπίτι του αείμνηστου Μεσοχωρίτη δασκάλου Εμμ. Χαροκόπου και του Βωλαδιώτη γιατρού Φραγκίσκου Μηνά Οικονομίδη [σημ. Γ. Ι. Χ.: εκείνη την εποχή υπηρετούσε στο Μεσοχώρι].

Στην Κάρπαθο η αποστολή παρέμεινε έξι μήνες, κρυπτόμενη στα σπήλαια και κρησφύγετα της Λάστου αλλά και σε άλλα μέρη της Βορείου Καρπάθου. Κατά το διάστημα της παραμονής τους στην Κάρπαθο, ο Χριστόφορος Λυτός και ο Ιωάννης Κρασόπουλος διαβίβαζαν πολύτιμες πληροφορίες στο Γενικό Συμμαχικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής [σημ. Γ. Ι. Χ.: στο Κάιρο της Αιγύπτου], με αποτέλεσμα να προκληθούν σημαντικότατες απώλειες των κατακτητών, τόσο σε έμψυχο όσο και σε άψυχο υλικό.

Τις πληροφορίες στην αποστολή έδιναν, με μεγάλο κίνδυνο της ζωής τους αλλά και των οικογενειών τους, οι Βωλαδιώτες στενότατοι συνεργάτες τους αείμνηστοι Χριστόφορος Σακελλαρίδης (Γραμματέας της Ιεράς Μητροπόλεως Καρπάθου-Κάσου) [σημ. Γ. Ι. Χ.: είχε βαφτίσει τον Χρ. Λυτό], γιατρός Ιωάννης Μηνά Οικονομίδης (Γιανναγάς) [σημ. Γ. Ι. Χ.: ανιψιός του Χρ. Σακελλαρίδη] και Ιωάννης Ηλ. Λυτός [σημ. Γ. Ι. Χ.: ξάδερφος του Χρ. Λυτού]. Σε ένδειξη ευγνωμοσύνης για τις πολύτιμες υπηρεσίες που πρόσφεραν στην πατρίδα μας την Ελλάδα ο Χριστόφορος Λυτός και οι συνεργάτες του, η ελληνική κυβέρνηση τους παρασημοφόρησε σε επίσημη τελετή.

Τον μεν Χριστόφορο Λυτό με το μετάλλιο εξαιρέτων πράξεων, τον Ιωάννη Οικονομίδη με τον Χρυσούν Σταυρόν του Τάγματος του Γεωργίου του Α΄, τους δε Χριστόφορο Σακελλαρίδη και Ιωάννη Λυτό με τον Χρυσούν Σταυρόν του Τάγματος του Φοίνικος. Τη νύχτα της 19ης  προς την 20ή Απριλίου 1944, η αποστολή επιβιβάζεται σε συμμαχικό πλοίο που περιπολούσε στα ύδατα της Καρπάθου και αναχώρησε για την Αίγυπτο, αφού εξεπλήρωσε πλήρως το καθήκον της, τόσο προς την πατρίδα μας την Ελλάδα όσο και προς την ιδιαίτερη πατρίδα μας την Κάρπαθο.

Μετά τη λήξη του πολέμου, ο Λυτός απολύεται από τις τάξεις του Στρατού και έρχεται στην Κάρπαθο το 1945, θριαμβευτής και νικητής και, αφού διέφυγε τόσους κινδύνους επί τέσσερα και πλέον έτη πολεμώντας τους Γερμανούς και τους Ιταλούς, ήταν πεπρωμένο να βρει τραγικό θάνατο στην ιδιαίτερη πατρίδα του την Κάρπαθο [σημ. Γ. Ι. Χ.: ασχολούμενος επαγγελματικά με το ψάρεμα και στην προσπάθειά του ν’ αποσυνδέσει νάρκη στη θέση «Βρόντη» στις 28 Νοεμβρίου 1945]. Κλαίει και οδύρεται η Βωλάδα, η Κάρπαθος και όλα τα Δωδεκάνησα πενθούν, διότι χάθηκε τόσο πρόωρα η ηρωική φυσιογνωμία του Χριστόφορου Λυτού […] » (εφημερίδα ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ, αριθ. φύλλου 622, Φεβρουάριος 2003, σ. 4).

Στο σημείο αυτό, θα πρέπει να λεχθεί πως ο Χριστόφορος Λυτός τιμήθηκε κι από την αγγλική κυβέρνηση. Επίσης, σε τελετή που έγινε στη Μητρόπολη μετά την απελευθέρωση, έλαβαν παράσημο η σύζυγός του Μαρία, ο ξάδερφός του Ιωάννης Ηλ. Λυτός, ο Χριστόφορος Σακελλαρίδης κι ο Ιωάννης Μηνά Οικονομίδης. Στις 5 Σεπτεμβρίου 1982, το χωριό του η Βωλάδα τον τίμησε με προτομή εκεί. Στις 19 Αυγούστου 1995, πενήντα περίπου χρόνια από το θάνατό του, ο Σύλλογος Βωλαδιωτών Αθήνας «Η Παναγία η Πλαγιά», τιμώντας τη μνήμη του, τέλεσε επιμνημόσυνη δέηση στην εκκλησία της Βωλάδας «Παναγία η Πλαγιά», χοροστατούντος του μητροπολίτη Καρπάθου-Κάσου κ. Αμβροσίου.

Ακολούθησαν αμέσως μετά μία ακόμη επιμνημόσυνη δέηση και κατάθεση στεφάνων επί την προτομή του. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας έγινε πολιτιστική εκδήλωση στο μέγαρο της Βωλάδας, όπου παρευρέθηκαν επίσημοι και πλήθος κόσμου. Εκεί, για τη ζωή και τα κατορθώματα του ήρωα Χριστόφορου Λυτού μίλησαν οι κ. Εμμανουήλ Χρ. Σακελλαρίδης (γιατρός) και Βάσος Ηλ. Μηναΐδης (επιχειρηματίας).

Στη συνέχεια δόθηκαν βραβεία στα παιδιά του Χριστόφορου Λυτού, καθώς επίσης στον (†) Ιωάννη Ηλ. Λυτό και το γιατρό (†) Φραγκίσκο Μηνά Οικονομίδη που τότε (στις 19/8/1995) βρισκόντουσαν εν ζωή. Ακολούθησαν μαντινάδες για το τιμώμενο πρόσωπο, με τη συνοδεία καρπαθιακής μουσικής. Μετέπειτα, η πρώην Κοινότητα Απερίου μαζί με την Ένωση Ξενοδόχων Καρπάθου, τοποθέτησαν μαρμάρινη αναμνηστική πλάκα στη θέση «Βρόντη», όπου βρήκε τραγικό θάνατο. Στις 15 Δεκεμβρίου 2002, ημέρα Κυριακή κι ώρα 11:00 π.μ., μετά τη Θεία Λειτουργία, ο Δήμος Καρπάθου του έστησε προτομή στην πλατεία Ελευθερίας του Δήμου (στα Διοικητήρια).

Τα αποκαλυπτήρια της προτομής έγιναν από τον τότε Δήμαρχο κ. Χρήστο Κατσάνη. Στις 3 Αυγούστου 2003, έγινε εκδήλωση στη Βωλάδα, που διοργανώθηκε από το  Σύλλογο Βωλαδιωτών Αθήνας «Η Παναγία η Πλαγιά», στην οποία τιμήθηκαν οι ήρωες της Αντίστασης Καρπάθου κατά την περίοδο της γερμανικής κατοχής. Πρόκειται για το κλιμάκιο αντικατασκοπείας στην Κάρπαθο, με επικεφαλής τον Χριστόφορο Λυτό και τους συνεργάτες του Χριστόφορο Σακελλαρίδη, Ιωάννη Μηνά Οικονομίδη και Ιωάννη Ηλ. Λυτό.

Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους οι εκκλησιαστικές, πολιτικές και στρατιωτικές αρχές του νησιού και πλήθος κόσμου. Διαβάστηκαν βιογραφικά σημειώματα των ηρώων, έγινε λεπτομερειακή αναφορά στην πλούσια δράση τους κι επακολούθησαν τ’ αποκαλυπτήρια πλάκας με τις προσωπογραφίες τους. Παράλληλα, από τη Δημοτική Χορωδία ακούστηκαν πατριωτικά τραγούδια κι ο Εθνικός μας Ύμνος.

Τέλος: κατά τα τέλη του 2004, ο τότε πρόεδρος του συλλόγου «Ομόνοια» Απεριτών Αττικής, με επιστολή του προς τον τότε Έπαρχο και τον τότε Δήμαρχο Καρπάθου, είχε προτείνει όπως το αεροδρόμιο Καρπάθου ονομασθεί «Αερολιμένας Χριστόφορος Λυτός», σε αναγνώριση της προσφοράς και της θυσίας του θρυλικού ήρωα από τη Βωλάδα. Στη συνέχεια, η πρόταση αυτή συζητήθηκε στο Επαρχιακό Συμβούλιο Καρπάθου-Κάσου, το οποίο ομόφωνα – με την απόφαση 23/11-11-2004 - αποφάσισε να εισηγηθεί όπως το αεροδρόμιο Καρπάθου ονομασθεί «Χριστόφορος Λυτός».

Η απόφαση αυτή είχε διαβιβασθεί στο Νομαρχιακό Συμβούλιο Δωδεκανήσου το οποίο, με την απόφαση 35/2005, ζητούσε από το Δημοτικό Συμβούλιο Καρπάθου να εκφράσει την άποψή του για την ονομασία του αεροδρομίου. Μετέπειτα, στις 18 Μαΐου του 2005, έλαβε χώρα η 10/2005 δημόσια τακτική συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Καρπάθου, στην οποία συζητήθηκε το θέμα της  ονομασίας του αεροδρομίου, αλλά η πρόταση «Χριστόφορος Λυτός» δεν πέρασε.

 

ΠΗΓΕΣ
Α. Μαρτυρίες: (†) Εμμανουήλ Γ. Διακίδης, (†) Μιχάλης Κ. Λαχανάς, (†) Γιάννης Μηνά Οικονομίδης, Μανώλης Γ. Παπαδάκης και Κων/νος Ι. Φουντής.

Β. Λεύκωμα:
 - KARPATHIAN HERITAGE της Federation of Karpathian Societies of America, Inc., New York 1978, pp. 158-159.

Γ. Εφημερίδες:
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ ΗΧΩ, αριθ. φύλλου 160-161, Νοέμβριος-Δεκέμβριος 1979, σ. 9.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ, αριθ. φύλλου 355, Σεπτέμβριος 1982, σ. 5.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ ΗΧΩ, αριθ. φύλλου 232, Νοέμβριος 1985, σ.3.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ ΗΧΩ, αριθ. φύλλου 235, Φεβρουάριος 1986, σ. 4.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ ΗΧΩ, αριθ. φύλλου 341, Αύγουστος-Σεπτέμβριος 1995, σ. 1 και 3.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ, αριθ. φύλλου 534-535, Αύγουστος-Σεπτέμβριος 1995, σ.5.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ ΗΧΩ, αριθ. φύλλου 364, Δεκέμβριος 1997, σ. 3.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ, αριθ. φύλλου 592-593-594, Αύγουστος-Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 2000, σ. 12.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ ΓΡΑΜΜΗ, αριθ. φύλλου 6, Απρίλιος 2001, σ. 6.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ, αριθ. φύλλου 622, Φεβρουάριος 2003, σ. 4.  
- ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΣ, Δευτέρα 7 Μαρτίου 2005, σ. 29.

Δ. Περιοδικά:

- Δελτίον Λυκείου Ελληνίδων Καρπάθου «Η Αθηνά», αριθ. 3, Απρίλιος-Μάιος-Ιούνιος 1955, σ. 9 και 10.
- KARPATHOS της Federation of Karpathian Societies of America, Inc. and Pan-Karpathian Foundation, Vol. XV No. 1, New Jersey, February 1996, p. 10.
- KARPATHOS της Federation of Karpathian Societies of America, Inc. and Pan-Karpathian Foundation, Vol. XV No. 4, New Jersey, November / December 1996, pp. 37-38.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ ΗΧΩ, τεύχος 420, Ιανουάριος-Φεβρουάριος-Μάρτιος 2004, σ. 40.
- ΙΣΤΙΑ, τεύχος 7, Νοέμβριος 2009, σ. 37.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ ΗΧΩ, τεύχος 448, Ιανουάριος-Φεβρουάριος-Μάρτιος 2011, σ. 34 και 35.

Ε. Βιβλία:
- Μανώλη Γ. Κασσώτη, Η ΚΑΡΠΑΘΟΣ ΣΤΟ Β΄ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ, Αθήνα 2007.
- Μιχαήλ Π. Χιώτη, ΟΙ ΑΠΑΝΤΑΧΟΥ ΤΗΣ ΓΗΣ ΣΥΛΛΟΓΟΙ ΑΠΕΡΙΤΩΝ ΚΑΡΠΑΘΟΥ «ΟΜΟΝΟΙΑ» ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΦΕΛΕΣ ΕΡΓΟ ΤΟΥΣ, τόμος Α΄, Αθήνα 2007, σ. 411.
- Ανδρέα Ηλία Μακρή, ΤΑ ΠΗΓΑΔΙΑ ΤΩΝ ΑΝΑΜΝΗΣΕΩΝ! ΚΑΙ ΠΩΣ ΝΑ ΤΑ ΞΕΧΑΣΕΙΣ…, Κάρπαθος 2010, σ. 40.
- Ανδρέα Ηλία Μακρή, ΠΟΤΙΔΑΙΕΩΝ! ΕΥΘΥΜΑ, ΣΟΒΑΡΑ & ΚΩΜΙΚΟΤΡΑΓΙΚΑ, Κάρπαθος 2014, σ. 263.
- Θεοχάρη Εμμ. Χαροκόπου, Η ΚΑΤΑΣΚΟΠΕΙΑ ΣΤΗΝ ΚΑΡΠΑΘΟ, Κάρπαθος 2014, σ. 84 και 184.

 

Γιάννης Ι. Χήρας                                        
Ιστορικός ερευνητής

Από την εφημερίδα ΡΟΔΙΑΚΗ

 

 

 

 

 


 

 

Twitter Delicious Facebook Digg Stumbleupon Favorites More