Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΚΑΤΟΧΗ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΚΑΤΟΧΗ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Πέμπτη, Ιανουαρίου 08, 2026

Οι άγνωστοι ήρωες του Αιγαίου, νησιώτες και ψαράδες στον πόλεμο του ’40


 

Υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι, που η προσφορά τους αδικήθηκε από την ιστορία. 

Έγιναν ήρωες, έμειναν αφανείς, δεν μνημονεύθηκαν, παρά το γεγονός ότι επέδειξαν με πράξεις ηρωισμού μια πρωτοφανή ανθρωπιά και γενναιότητα. 

Άγνωστοι και ανώνυμοι μέχρι σήμερα, έσωσαν ζωές με κίνδυνο την δική τους και δεν διεκδίκησαν ποτέ τίτλους και τιμές! 

Αυτοί είναι οι «σιωπηλοί ήρωες του Αιγαίου»… 

Η θάλασσα, που για αιώνες υπήρξε για τους Έλληνες πηγή βιοπορισμού, επικοινωνίας και πολιτισμού, στα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου έγινε πεδίο κινδύνου αλλά και αλληλεγγύης. 

Από τα στενά των Κυκλάδων έως τις ακτές της Κρήτης και από τα Δωδεκάνησα ως το Ιόνιο, τα καΐκια έπλεξαν ένα αόρατο δίκτυο αντίστασης, που συχνά δεν κατέγραψαν τα επίσημα πολεμικά χρονικά, αλλά άφησε βαθύ αποτύπωμα στις μνήμες των νησιωτών. 

Η γεωγραφία του ελληνικού χώρου έδωσε στη θάλασσα κρίσιμο ρόλο κατά τη διάρκεια του πολέμου. 

Τα νησιά αποτέλεσαν φυσικά οχυρά αλλά και περάσματα, καθώς οι θαλάσσιοι δρόμοι συνέδεαν μέτωπα, εφοδιασμούς και διαφυγές. 

Σε αυτό το πλαίσιο, τα καΐκια – ταπεινά ψαρόβαρκες ή εμπορικά σκαριά λίγων τόνων – έγιναν απροσδόκητοι πρωταγωνιστές.

Δεν διέθεταν πυροβόλα ούτε ισχυρούς μηχανισμούς, είχαν όμως το πλεονέκτημα της ευελιξίας, της γνώσης των τοπικών ακτών και, πάνω απ’ όλα, των ανθρώπων που τα κυβερνούσαν.

Οι νησιώτες γνώριζαν τις κρυφές παραλίες, τα ασφαλή περάσματα, τα θαλάσσια ρεύματα. Αυτή η εμπειρική ναυτοσύνη αποδείχθηκε ανεκτίμητη σε στιγμές κρίσης. 

Η ΣΩΤΗΡΙΑ ΜΕ ΤΙΣ ΔΙΑΦΥΓΕΣ  ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΚΚΕΝΩΣΕΙΣ

Μετά την κατάρρευση του μετώπου την άνοιξη του 1941 και τη Μάχη της Κρήτης τον Μάιο, χιλιάδες Έλληνες και Βρετανοί στρατιώτες βρέθηκαν αποκλεισμένοι.

Η μόνη διέξοδος ήταν η θάλασσα. Στην Κρήτη, σε παραλίες όπως η Σφακιά και η Χώρα Σφακίων, μικρά καΐκια μετέφεραν άνδρες σε πλοία του Βρετανικού Στόλου που περίμεναν στ’ ανοιχτά.

Πολλές φορές, οι ίδιοι οι ψαράδες αναλάμβαναν να μεταφέρουν τραυματίες ή καταδιωκόμενους μέχρι τα Κύθηρα ή την Πελοπόννησο.

Ανάλογες ιστορίες συναντάμε στις Κυκλάδες.

Σε νησιά όπως η Σέριφος ή η Σύρος, τα καΐκια λειτούργησαν ως σωστικά μέσα για όσους έπρεπε να διαφύγουν από τα μάτια των κατακτητών.

Υπάρχουν μαρτυρίες για βάρκες που έφυγαν νύχτα, χωρίς φώτα, φορτωμένες οικογένειες, ακόμη και παιδιά, πλέοντας σε αχαρτογράφητες πορείες με μοναδικό οδηγό τα άστρα.

Σύμφωνα με το άρθρο Cretan Resistance During WWII του Fergus O’Sullivan στο περιοδικό History Guild «περίπου 100 ακόμη άνδρες, μεταξύ αυτών και Αυστραλοί, διασώθηκαν τον Ιούλιο του 1941, μόλις λίγες εβδομάδες αφότου είχε αποπλεύσει το τελευταίο πλοίο εκκένωσης.

Ο υποπλοίαρχος Φ. Τζ. Πουλ του βρετανικού υποβρυχίου «HMS Thrasher» αποβιβάστηκε κοντά στη Λίμνη, στη δυτική Κρήτη, και ήρθε σε επαφή με τον ηγούμενο μιας τοπικής μονής, λέγοντάς του ότι είχε έρθει να διασώσει 100 άνδρες.

Ο ηγούμενος αρχικά ήταν δύσπιστος απέναντί του, όμως τελικά πείστηκε για τις προθέσεις του και έστειλε μήνυμα σε όλα τα γύρω χωριά να συγκεντρώσουν όσους περισσότερους «Άγγλους» μπορούσαν (όπως αποκαλούσαν οι περισσότεροι Έλληνες όλους τους συμμάχους).

Την επόμενη νύχτα οι άνδρες κατευθύνθηκαν προς τη μονή, όπου ο ηγούμενος τους φιλοξένησε, και στη συνέχεια οδηγήθηκαν στην ακτή, όπου τους περίμενε το υποβρύχιο.

Αν και οι πηγές δεν είναι σαφείς ως προς τον ακριβή αριθμό, η επιχείρηση στέφθηκε με επιτυχία.

ΤΑ ΚΑΊΚΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Κατά την Κατοχή η κρητική ακτογραμμή έγινε δίαυλος τόσο για τον κατακτητή όσο και για τους αντιστασιακούς.

Σύμφωνα με μαρτυρίες και ιστορική έρευνα, μικρά τοπικά καΐκια έφερναν και μετέφεραν ανθρώπους — από γερμανικές αποστολές έως ομάδες του SOE και διασωθέντες συμμάχους — λειτουργώντας ως κρίκοι ανάμεσα σε απομακρυσμένους όρμους και τα μεγαλύτερα σκάφη εκκένωσης.

Ο Mark Mazower τεκμηριώνει επίσης ότι πολλά καΐκια εξαναγκάστηκαν ή επιτάχθηκαν από τις δυνάμεις κατοχής.

Κάποιες φωτογραφίες και αρχεία εμφανίζουν καΐκια σε γερμανική χρήση, γεγονός που υπογραμμίζει πόσο πολυδιάστατος και ρευστός ήταν ο ρόλος τους στη θάλασσα της Κατοχής.

Στη συνέχεια του πολέμου οι Σύμμαχοι δημιουργούν ειδικές ναυτικές ομάδες που αξιοποίησαν καΐκια ως παράκτια, ευέλικτα μέσα — η γνωστή Levant Schooner Flotilla αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Μικρά προσαρμοσμένα καΐκια χρησιμοποιήθηκαν για μεταφορές πρακτόρων, εξόδους ανταρτών και επιχειρήσεις ειδικού χαρακτήρα στο Αιγαίο.

Η αξία των καϊκιών δεν περιορίστηκε στη διάσωση.

Από το 1942 και έπειτα, οι Συμμαχικές δυνάμεις, σε συνεργασία με Έλληνες εθελοντές, συγκρότησαν ειδικές μονάδες που αξιοποίησαν παραδοσιακά σκάφη για μυστικές επιχειρήσεις στο Αιγαίο.

Η πιο γνωστή ήταν η Levant Schooner Flotilla (πηγή IWM / Levant Schooner Flotilla), μια μικρή αλλά ευέλικτη ναυτική δύναμη που χρησιμοποιούσε καΐκια για νυχτερινές αποβάσεις σε κατεχόμενα νησιά, για την αποβίβαση πρακτόρων ή τον εφοδιασμό ανταρτικών ομάδων.

Τα ελληνικά καΐκια, με τον αθόρυβο κινητήρα τους και την οικεία μορφή τους, μπορούσαν να πλέουν σχεδόν απαρατήρητα στα κατεχόμενα ύδατα. Οι ίδιοι οι νησιώτες που τα κυβερνούσαν ήξεραν πώς να αποφεύγουν περιπολίες, πώς να κρύβουν φορτία κάτω από δίχτυα, πώς να παραπλανούν τον εχθρό.

Έτσι, ταπεινά ξύλινα σκαριά μετατράπηκαν σε «μικρούς στόλους» της Αντίστασης.

ΟΙ ΓΕΝΝΑΙΟΙ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

Πίσω από κάθε καΐκι υπήρχαν άνθρωποι.

Ψαράδες που μέχρι χθες έριχναν δίχτυα για μεροκάματο, καπετάνιοι που μετέφεραν εμπορεύματα ανάμεσα στα νησιά, νεαροί ναυτικοί που μεγάλωσαν κοντά στη θάλασσα.

Στη Σύμη, για παράδειγμα, οικογένειες ολόκληρες συμμετείχαν στη διακίνηση όπλων και προμηθειών προς τις συμμαχικές δυνάμεις, με τα καΐκια τους να λειτουργούν ως δίκτυο αντίστασης.

Στην Κάλυμνο, ψαράδες μετέφεραν πληροφορίες και τρόφιμα, πολλές φορές κάτω από τη μύτη των Ιταλών φρουρών.

Στην Κρήτη, οι ίδιοι οι κάτοικοι των παραλίων χρησιμοποιούσαν βάρκες για να περάσουν συμμάχους αξιωματικούς στη Μέση Ανατολή.

Αυτές οι ιστορίες συχνά έμειναν προφορικές, διασωσμένες σε τοπικές μνήμες και οικογενειακές αφηγήσεις. Ο ιστορικός τους αντίκτυπος όμως είναι αδιαμφισβήτητος.

Χωρίς τη συμβολή των νησιωτών, πολλές επιχειρήσεις διαφυγής ή εφοδιασμού θα είχαν αποτύχει (πηγή Μαρτυρίες Ιερού Λόχου, εκδόσεις ΓΕΣ, Αρχεία Δωδεκανήσου).

Η δράση αυτή είχε βαρύ τίμημα. Πολλά καΐκια κατασχέθηκαν από τις δυνάμεις Κατοχής, άλλα βυθίστηκαν από βομβαρδισμούς.

Υπήρξαν περιπτώσεις όπου ολόκληρα πληρώματα εκτελέστηκαν όταν αποκαλύφθηκε η συμμετοχή τους σε αποστολές αντίστασης.

Παρά τους κινδύνους, οι νησιώτες δεν σταμάτησαν να ρισκάρουν.

Η θάλασσα ήταν το σπίτι τους, και η αλληλεγγύη με τους συνανθρώπους τους πιο δυνατή από τον φόβο. Πολλές φορές η απόφαση να πάρει κανείς μέρος σε μια επικίνδυνη μεταφορά δεν ήταν αποτέλεσμα εντολής, αλλά της αυθόρμητης ανάγκης να προστατεύσει τον διπλανό του.

Σήμερα, οι ιστορίες αυτών των ανθρώπων δεν είναι τόσο γνωστές όσο οι μάχες της Πίνδου ή οι ηρωικές ναυμαχίες.

Ωστόσο, σε πολλά νησιά, η μνήμη παραμένει ζωντανή.

Τοπικά μουσεία φυλάσσουν φωτογραφίες από καΐκια που συμμετείχαν σε εκκενώσεις, ενώ σε αρχεία του εξωτερικού βρίσκονται εικόνες με μικρά σκάφη γεμάτα στρατιώτες να αποπλέουν από την Κρήτη.

Η συμβολή των καϊκιών και των νησιωτών στον πόλεμο του ’40 δείχνει μια άλλη διάσταση του ηρωισμού.

Όχι αυτή που εκφράζεται με πολυβόλα και κανονιοφόρους, αλλά με την καθημερινή πράξη φροντίδας, με τον κίνδυνο που αναλαμβάνει ένας ψαράς να κρύψει έναν τραυματία, με την απόφαση μιας οικογένειας να ανοίξει το καΐκι της σε μια αποστολή ζωής και θανάτου.

Στην επιφάνεια της ιστορίας, τα καΐκια μοιάζουν ασήμαντα, σχεδόν ευάλωτα μπροστά σε θωρηκτά και αεροπλάνα. Στο βάθος, όμως, υπήρξαν το ίδιο αναγκαία.

Έγιναν το πλωτό χέρι της αλληλεγγύης, το σκαρί που μετέφερε ελπίδα σε χρόνια σκοτεινά.

Κι έτσι, η ελληνική θάλασσα της Κατοχής δεν ήταν μόνο τόπος πόνου και πολέμου.

Ήταν και θάλασσα αντίστασης, θάλασσα μνήμης, θάλασσα ελευθερίας.


Δημήτρης  Ιωάννου Πηγή: militaire.gr

Πληροφορίες

methormisakathektou.blog

Χαράλαμπος Τορτορέλης, Παιδαγωγός – Μουσειολόγος

Τετάρτη, Σεπτεμβρίου 25, 2024

Ο Ερντογάν ζήτησε αναγνώριση της κατεχόμενης Κύπρου λίγο πριν συναντηθεί με τον Μητσοτάκη για 30 λεπτά! - Ανακοινώσεις κομμάτων



Λίγη ώρα πριν από τη συνάντηση με τον Έλληνα πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη στη Νέα Υόρκη στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην ομιλία του κάλεσε τη διεθνή κοινότητα να αναγνωρίσει τα Κατεχόμενα ως κράτος. 

«Η απομόνωση των Τουρκοκύπριων πρέπει να σταματήσει και σήμερα για ακόμα μια φορά καλώ την διεθνή κοινότητα να αναγνωρίσει την Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου και να εγκαθιδρύσει, πολιτικές, οικονομικές και διπλωματικές σχέσεις», τόνισε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Μιλώντας για το Κυπριακό σημείωσε: «Έχουν περάσει 50 χρόνια από την ειρηνευτική επιχείρηση στην Κύπρο. Μέχρι σήμερα η ειρήνη και η σταθερότητα κυριάρχησαν στην περιοχή. Πάντοτε οι τουρκοκύπριοι και η Τουρκία είχαν την καλή θέληση να βρεθεί μια δίκαιη και βιώσιμη λύση στο Κυπριακό. Το μοντέλο της ομοσπονδίας είναι ξεπερασμένο και υποστηρίζουμε πλήρως την λύση δυο κρατών με δυο διαφορετικά έθνη και την κυβέρνηση της τουρκικής δημοκρατίας της βόρειας Κύπρου».

Το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων το οποίο υποτίθεται πληρώνεται από τους συνδρομητές του αλλά ελέγχεται από το Μέγαρο Μαξίμου, δεν  άκουσε προς το παρόν τι είπε ο Ερντογάν και απλά μεταδίδει τα εξής: 



Οι αξίες του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών και του Δυτικού κόσμου «πεθαίνουν στη Γάζα», δήλωσε ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Στην ομιλία του ο Ερντογάν ζήτησε να συγκροτηθεί μια «συμμαχία της ανθρωπότητας» που θα σταματήσει το Ισραήλ, κατηγορώντας την ισραηλινή κυβέρνηση ότι αγνοεί τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα. «Όπως τον Χίτλερ τον σταμάτησε η συμμαχία της ανθρωπότητας πριν από 70 χρόνια, έτσι και ο Νετανιάχου και το δίκτυο των δολοφόνων του πρέπει να τους σταματήσει η συμμαχία της ανθρωπότητας», είπε. «Δεν πεθαίνουν μόνο τα παιδιά, στη Γάζα, πεθαίνει και το σύστημα του ΟΗΕ», είπε ο Τούρκος πρόεδρος, σχολιάζοντας ότι ο ΟΗΕ έχει γίνει μια «δυσλειτουργική δομή». «Οι αξίες που υποτίθεται ότι υπερασπίζεται η Δύση πεθαίνουν (…) Θέτω ανοιχτά το ερώτημα: Εσείς, οργανισμοί προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αυτοί που ζουν στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη δεν είναι άνθρωποι;», διερωτήθηκε, λέγοντας ότι η Γάζα έχει γίνει «το μεγαλύτερο νεκροταφείο παιδιών και γυναικών στον κόσμο». «Τι περιμένετε για να σταματήσετε τις σφαγές που οδηγούν όλη την περιοχή στον πόλεμο;» συνέχισε, κατηγορώντας την ισραηλινή κυβέρνηση ότι «διαπράττει (…) γενοκτονία» σε βάρος του παλαιστινιακού λαού. Η Τουρκία, πρόσθεσε, στέκει στο πλευρό του λαού του Λιβάνου, την ώρα που το Ισραήλ πλήττει στόχους της Χεζμπολάχ στη χώρα αυτή. 

Ολοκληρώθηκε σε 30 λεπτά η συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν, για «ρουτίνα» μιλάνε οι «κύκλοι» του Μαξίμου

Τριάντα λεπτά κράτησε η συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν και κύκλοι του πρωθυπουργικού περιβάλλοντος έχουν σπεύσει ήδη να ενημερώσουν ότι επρόκειτο για μια συνάντηση ρουτίνας! Στην οποία ο Τούρκος πρόεδρος πήγε αφού είχε ζητήσει από το βήμα της ΓΣ του ΟΗΕ την αναγνώριση της κατεχόμενης Κύπρου, ως κράτος!!!

Από τις φωτογραφίες φαίνεται ότι ο κ.Μητσοτάκης δεν είναι ενοχλημένος με τα όσα του κάνει ο Ερντογάν ,λίγη ώρα πριν συναντηθούν. Φαίνεται ότι το δόγμα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής σε ότι έχει να κάνει με την Τουρκία είναι τα «ήρεμα νερά» .

Θα μείνει αναπάντητη η πρόκληση Ερντογάν; Κι αν μείνει από την Αθήνα τι θα κάνει η Κύπρος. Μην περιμένετε πολλά ούτε από τον Κύπριο πρόεδρο.Νωρίτερα σήμερα δήλωσε «ετοιμότητα για επανέναρξη των συνομιλιών αξιοποιώντας και το διαπραγματευτικό κεκτημένο. Είμαστε στη διάθεση του Γενικού Γραμματέα ανά πάσα στιγμή, οπουδήποτε να συναντηθώ τόσο με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη όσο και με την τουρκική αντιπροσωπεία»

ΣΥΡΙΖΑ και ΚΚΕ κατά Μητσοτάκη για τη συνάντηση με τον Ερντογάν 


Ο ΣΥΡΙΖΑ στην ανακοίνωση του αναφέρει:

Η σημερινή συνάντηση του κ. Πρωθυπουργού με τον Τούρκο Πρόεδρο Ερντογάν, επιβεβαιώνει την διαπίστωση ότι το έλλειμμα συνεκτικής εθνικής στρατηγικής, η αδιαφανής, “ΙΧ” εξωτερική πολιτική του δεδομένου συμμάχου της δεξιάς κυβέρνησης αποτελούν σοβαρή απειλή για τα εθνικά συμφέροντα. Η συνάντηση έλαβε χώρα ακριβώς μετά από την προκλητική τοποθέτηση του τελευταίου από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, όταν, παραβιάζοντας τις αρχές του διεθνούς δικαίου και τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, ο Τούρκος Πρόεδρος ζήτησε την αναγνώριση του ψευδοκράτους.

Ο Πρωθυπουργός, παρέμεινε για άλλη μια φορά άβουλος και αμήχανος μπροστά στον τουρκικό επεκτατισμό και την προσπάθεια επιβολής του παράνομου και αναθεωρητικού δόγματος της “Γαλάζιας Πατρίδας’’, θέτοντας, με τη συστηματική της υποχωρητικότητα, σε κίνδυνο τα συμφέροντα της χώρας, την κυριαρχία και τα κυριαρχικά της δικαιώματα προκειμένου να εξυπηρετήσει το επικοινωνιακό του αφήγημα των ‘’ήρεμων νερών’’ στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Έστω και εάν αυτό διαψεύδεται διαρκώς, με κορυφαία περίπτωση το καλοκαίρι στην περίπτωση του ιταλικού ερευνητικού πλοίου, με την παραβίαση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας έξω από τα χωρικά ύδατα της Κάσου.

Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ τάσσεται, όπως άλλωστε έκανε και ως κυβέρνηση, υπέρ της συνέχισης και διατήρησης του διαλόγου, με σαφείς κόκκινες γραμμές στη βάση του διεθνούς και του ευρωπαϊκού δικαίου που να εξυπηρετεί τα συμφέροντα της Ελλάδας και την ειρήνη στην περιοχή, στη βάση μιας συγκεκριμένης στρατηγικής με αρχή, μέση και τέλος. Σε αυτή την κατεύθυνση καλούμε για πολλοστή φορά να κινηθεί η κυβέρνηση Μητσοτάκη εγκαταλείποντας την άκρως επικίνδυνη για τη χώρα μας, πολιτική των ‘’χλιαρών αντιδράσεων’, θέτοντας με σαφήνεια τις απαραίτητες κόκκινες γραμμές έναντι της τουρκικής στρατηγικής κλιμάκωσης και επιθετικής παραβίασης του διεθνούς και ευρωπαϊκού δικαίου.​

ΚΚΕ: «Θύμα κυριαρχικά δικαιώματα Ελλάδας και Κύπρου»

Η συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν στη Νέα Υόρκη, όπως και οι προηγούμενες πέντε, κινείται στο γνωστό πλαίσιο του λεγόμενου “Οδικού Χάρτη” για τη διευθέτηση των ελληνοτουρκικών διαφορών και του Κυπριακού, υπό ευρωατλαντική εποπτεία και δεν έχει σχέση με τα πραγματικά συμφέροντα των λαών της Ελλάδας, της Κύπρου και της Τουρκίας. Στόχος αυτών των διευθετήσεων είναι η ισχυροποίηση της Νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ και των εγκληματικών του σχεδιασμών, σε συνθήκες όξυνσης των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών, του πολέμου στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή, με τα συνεχιζόμενα εγκλήματα του Ισραήλ σε βάρος των λαών της Παλαιστίνης και του Λιβάνου και με τον κίνδυνο γενίκευσης του πολέμου σε όλη την περιοχή.

Στο πλαίσιο αυτού του “παζαριού” και για λογαριασμό των μεγάλων ομίλων αναζητείται ο δρόμος για τη συνεκμετάλλευση του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, με θύμα κυριαρχικά δικαιώματα Ελλάδας και Κύπρου, όπως δείχνουν οι συνεχιζόμενες διεκδικήσεις του τουρκικού κράτους, η αμφισβήτηση των δικαιωμάτων των ελληνικών νησιών, το δόγμα της “Γαλάζιας Πατρίδας”, αλλά και η προκλητική ομιλία του Τούρκου Προέδρου, λίγο πριν την συνάντηση με τον πρωθυπουργό, θέτοντας θέμα αναγνώρισης του “ψευδοκράτους”.

Πηγή: www.militaire.gr





Κυριακή, Οκτωβρίου 30, 2022

Τετραπλή Κατοχή



Μέρα που είναι σήμερα, ας πάμε νοερά πίσω. Σ’ ένα «πίσω» που όσο απομακρύνεται τόσο λιγότερο το ξέρουμε. Απόδειξη, μια στις τόσες, η άκρως ανιστόρητη δήλωση ενός υπουργού ότι, λόγω της ενεργειακής κρίσης, οδεύουμε προς «τον δυσκολότερο χειμώνα μετά το 1942». Δεν έχει σημασία τ’ όνομά του. Είναι ένας από τους πολλούς αξιωματούχους που μιλάνε και ξαναμιλάνε δίχως να προλαβαίνουν να βουτήξουν τη γλώσσα τους στη φαιά ουσία τους.

Η τριπλά κατεχόμενη Ελλάδα του 1942 βασανίστηκε ανελέητα και από τέταρτο δυνάστη: τον αγριότατο χειμώνα. Τη χώρα, καταληστευμένη από τους κατακτητές και αποδιαλυμένη από τη δωσίλογη κυβέρνηση Τσολάκογλου, την πελέκησε ένας λιμός που συγκρίνεται με τους δεινότερους της αρχαιότητας. Κι αν στην ύπαιθρο άντεξαν κάπως περισσότερο, χάρη στη γη τους, και τουλάχιστον προλάβαιναν να θάψουν τους νεκρούς τους, στα αστικά κέντρα, και προπάντων στην Αθήνα, τα κουφάρια των πεινασμένων έμεναν έκθετα στους δρόμους για μέρες, ώσπου να μεταφερθούν με κάρα· σαν σακιά. Γέμισε Μεσολόγγια ο τόπος από την πείνα. Τα τετράποδα, κατοικίδια και αδέσποτα, κυνηγήθηκαν για να κορέσουν τον μοιραίο θάνατο. Μα οι νεκροί μετρήθηκαν πάνω από 100.000.

Τα δημοτικά τραγούδια της μεσολογγίτικης πολιορκίας και της Εξόδου απαθανάτισαν τις αντιλιμικές «λύσεις» που επινόησε η απελπισία. Το ίδιο έπραξαν τα δημοτικά της Κατοχής, επέλεξαν ωστόσο τον δρόμο της ναυαγοσωστικής σάτιρας, ιδίως τα νησιώτικα. Παράδειγμα ένα δωδεκανησιακό: «Ηρθε και νέα διαταγή από τον Μουσολίνι, / γάδαρος, σκύλος κι όρνιθα και γάτης να μη μείνει. / Κι άμα δεν είχεν σκύλους πλιο, τρώγαμεν ατσουκνούδες, / μολόχα δεν αφήναμεν, ούτε και σκυλαρούδες. / Εγώ θυμούμαι να σας πω, μπροστά εις την αυλή μου / δυο στρατιώτες Γερμανοί εσφάξαν το σκυλί μου. / Επειτα βρέθημεν κι εμείς εις την απελπισία, / εφάγαμε το γάδαρο, κι ας ήταν αμαρτία». Και μια μελαγχολική ερωτική πρόσκληση, από τη Νάξο, όπως τη διέσωσε ο Ν. Βλ. Σφυρόερας στο βιβλίο «Απεραθίτικα πολεμικά τραγούδια (1940-1944)», που εκδόθηκε το 1945: «Που θα σε ταΐζω, έλα, / βελανόψωμο, κοπέλα» – όπου βελανόψωμο το «ψωμί» από βελανίδια.

Καμιά σάτιρα δεν αναιρεί την πραγματικότητα όμως. Κι αυτό το ξέρει ο λαϊκός ποιητής της Κάσου: «Ούλα τους τα πουλήσασι τα μαλαματικά τους, / να βρούσι μια μπουκιά ψωμί να φάσι τα παιδιά τους». Τι δεν ήξερε; Οτι στη μεταπολεμική Ελλάδα οι μαυραγορίτες θα λογίζονταν σαν αγνοί πατριώτες.


Παντελής Μπουκάλας 

Από την Καθημερινή






Παρασκευή, Οκτωβρίου 28, 2022

Ρόδος: 28 Οκτωβρίου 1940 - Η Ιστορία που ΔΕΝ διδάσκεται !


 Ξεχασμένοι» οι ήρωες που έπεσαν για την πατρίδα -


ΤΙΜΟΥΜΕ  σήμερα την επέτειο του «’Έπους του Σαράντα». Μεγάλη εθνική γιορτή που σηματοδοτεί την σθεναρή αντίσταση του ελληνικού λαού στους φασίστες και σε όλες τις άλλες  δυνάμεις του σκότους που θέλησαν να καταδυναστεύσουν τη χώρα μας. Και «κατά ειωθότα» την παραμονή της 28ης Οκτωβρίου στη Ρόδο έγιναν στα σχολεία ομιλίες στους μαθητές όπου οι εκπαιδευτικοί (ανάλογα με την ιδεολογικοπολιτική τοποθέτηση τους) άλλοι είπαν ότι το ιστορικό ΟΧΙ το είπε ο Μεταξάς και άλλοι ο ελληνικός λαός, όπως συνήθως συμβαίνει.


Η Ρόδος και τα άλλα νησιά της Δωδεκανήσου, έχουν τη δική τους ιστορία εκείνη την περίοδο που-δυστυχώς- ΔΕΝ διδάσκεται ούτε στα σχολεία, ούτε στις πανεπιστημιακές σχολές που λειτουργούν στη Ρόδο, ούτε πουθενά αλλού. Το μάθημα της πατριδογνωσίας έχει καταργηθεί εδώ και πολλά χρόνια, για να έχουμε τώρα και τις ανόητες εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις !..

Αξίζει τον κόπο-μέρες που είναι- να πούμε μερικές κουβέντες, για να θυμηθούν οι παλαιότεροι και να μάθουν οι νεώτεροι, τι έγινε στη Ρόδο όταν κηρύχτηκε ο πόλεμος. Γιατί  όλοι ξέρουν μόνο τι έγινε στις 28 Οκτωβρίου 1940 από τις εικόνες που δείχνει η τηλεόραση κάθε χρόνο, για τους στρατιώτες που έμπαιναν στα τρένα από την Αθήνα για να πάνε στο μέτωπο, κάποιες άλλες εικόνες με στρατιώτες να πολεμούν στα χιονισμένα βουνά της Ηπείρου κλπ. ‘Όλα  γνωστά  και χιλιοπαιγμένα από την τηλεόραση. 


    Δωδεκανήσιοι κρατούμενοι στο προαύλιο πίσω από το δημαρχείο (φωτογραφία αρχείο Βρατσάλη)


Όταν, λοιπόν, κηρύχτηκε ο πόλεμος, οι Ιταλοί κατακτητές συνέλαβαν στη Ρόδο και στα άλλα νησιά της Δωδεκανήσου, όλους του ‘Έλληνες υπηκόους από 18 μέχρι 60 χρόνων και τους συγκέντρωσαν στην Μεσαιωνική Τάφρο. Είναι το περίφημο κοντσεντραμένο όπου  περίπου 500 Έλληνες έζησαν κάτω από απάνθρωπες συνθήκες μέσα στο κρύο και τα βροχή μέχρι τις αρχές του Ιανουαρίου όταν  μεταφέρθηκαν στις εγκαταστάσεις πίσω από το σημερινό δημαρχείο, όπου λειτουργούσαν οι στάβλοι του ιταλικού ιππικού. Και εκεί οι συνθήκες ήταν εξ ίσου δραματικές.
Μέσα, όμως, στο κοντσεντραμέντο οργανώθηκαν οι πρώτες αντιστασιακές οργανώσεις από τους έγκλειστους Έλληνες Δωδεκανήσιους που η δράση τους κατά τη διάρκεια της κατοχής  ήταν αποφασιστικής σημασίας, ενώ πολλοί (άνδρες και γυναίκες)εντάχθηκαν στα κατασκοπευτικά κλιμάκια.

Τις πρώτες μέρες του πολέμου  πολλοί Δωδεκανήσιοι (ακόμη και Εβραίοι) με βάρκες δραπέτευσαν από τη Ρόδο και πήγαν στις απέναντι τουρκικές ακτές και στη συνέχεια στη Μέση Ανατολή για να καταταγούν στον ελληνικό στρατό όπου είχαν συμμετοχή και στις μάχες του Ελ Αλαμέιν ,ενώ στο πολεμικό ναυτικό. Δωδεκανήσιοι πήραν μέρος ακόμη και στην απόβαση της Νορμανδίας. Αναφέρω μεταξύ άλλων τον Καλύμνιο αξιωματικό Κλεάνθη Ζερβό (που εκλέχτηκε με το ΠΑΣΟΚ βουλευτής Δωδεκανήσου το 1981 και το 1985) και τον ναύτη Στάθη Παπαστατικό με καταγωγή από το Καστελλόριζο και τον Αρχάγγελο.

Παράλληλα, στην Αθήνα μόλις κηρύχτηκε ο πόλεμος  συγκροτήθηκε το Σύνταγμα Δωδεκανησίων Εθελοντών με διοικητή τον Συμιακό  αξιωματικό Μάρκο Κλαδάκη. Πάνω από 1.500 Δωδεκανήσιοι ακόμη και από το εξωτερικό, εντάχθηκαν στο Σύνταγμα και μετά την απαραίτητη εκπαίδευση πολέμησαν με απαράμιλλο ηρωισμό στο μέτωπο. Άλλοι Δωδεκανήσιοι εντάχθηκαν στον Ιερό Λόχο και επέστρεψαν στις 8 Μαΐου 1945 ελευθερωτές στα νησιά μας, αφού πολέμησαν σκληρά με τις συμμαχικές δυνάμεις κυρίως στο Αιγαίο!.. 

Δωδεκανήσιοι κρατούμενοι στο προαύλιο πίσω από το δημαρχείο (φωτογραφία αρχείο Βρατσάλη)






Βαρύ ήταν  το τίμημα που πλήρωσαν με τη ζωή τους πολλοί Δωδεκανήσιοι αγωνιστές. Μακρύς ο κατάλογος των πατριωτών που εκτελέστηκαν από τους κατακτητές και που η μνήμη τους ΔΕΝ τιμάται ανάλογα από τις επόμενες γενιές. Δύο μικρά παραδείγματα για την ιστορία : Για τους ήρωες Νικόλαο Σάββα και Γιώργο Κυρμιχάλη υπήρχε απόφαση κάθε χρόνο τον Οκτώβριο στη Σορωνή να γίνεται μια εκδήλωση για να τιμηθεί η μνήμη τους. Η εκδήλωση δεν γίνεται τα τελευταία χρόνια, ενώ οι οικογένειες Βρούχου και Κωσταρίδη που τα παιδιά τους Μιχάλη και Γιώργο εκτέλεσαν οι Γερμανοί , τιμούν κάθε χρόνο τη μνήμη τους χωρίς να προσκαλούν τις τοπικές αρχές , ενώ το Βενετόκλειο Γυμνάσιο (στο οποίο οι δύο μαθητές είχαν φοιτήσει) δεν καταθέτει πλέον ούτε ένα στεφάνι στον τάφο τους !..
Επισημαίνω επιλεκτικά αυτά τα ελάχιστα γεγονότα θέλοντας  να καταδείξω ότι η 28η Οκτωβρίου δεν είναι μόνο «το ιστορικό ΟΧΙ» και ο πόλεμος στα βουνά της Ηπείρου και της Αλβανίας όπως συνηθίζεται να επικρατεί, είναι και το ΟΧΙ που βροντοφώνησε ο δωδεκανησιακός λαός ο οποίος, παρά το γεγονός ότι βρίσκονταν υπό ξένη κατοχή, πολέμησε ηρωικά και κατόρθωσε ,ύστερα από πολλές θυσίες, να απελευθερωθεί και να ενσωματωθεί στον ελληνικό κορμό.
Δυστυχώς-όπως προανέφερα- η Ιστορία αυτή ΔΕΝ διδάσκεται και ο κίνδυνος να ξεχαστεί παραμένει πάντα μεγάλος !..

Λίγες μέρες μετά την κήρυξη του πολέμου συγκροτήθηκε το Σύνταγμα Δωδεκανησίων Εθελοντών


Έγραψε o δημοσιογράφος ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΑΧΑΡΙΑΔΗΣ στην εφημερίδα Ροδιακή

Πέμπτη, Οκτωβρίου 28, 2021

Η Ιστορία που ΔΕΝ διδάσκεται !


 

Ξεχασμένοι» οι ήρωες που έπεσαν για την πατρίδα -

ΤΙΜΟΥΜΕ  σήμερα την επέτειο του «’Έπους του Σαράντα». Μεγάλη εθνική γιορτή που σηματοδοτεί την σθεναρή αντίσταση του ελληνικού λαού στους φασίστες και σε όλες τις άλλες  δυνάμεις του σκότους που θέλησαν να καταδυναστεύσουν τη χώρα μας. Και «κατά ειωθότα» την παραμονή της 28ης Οκτωβρίου στη Ρόδο έγιναν στα σχολεία ομιλίες στους μαθητές όπου οι εκπαιδευτικοί (ανάλογα με την ιδεολογικοπολιτική τοποθέτηση τους) άλλοι είπαν ότι το ιστορικό ΟΧΙ το είπε ο Μεταξάς και άλλοι ο ελληνικός λαός, όπως συνήθως συμβαίνει.


Η Ρόδος και τα άλλα νησιά της Δωδεκανήσου, έχουν τη δική τους ιστορία εκείνη την περίοδο που-δυστυχώς- ΔΕΝ διδάσκεται ούτε στα σχολεία, ούτε στις πανεπιστημιακές σχολές που λειτουργούν στη Ρόδο, ούτε πουθενά αλλού. Το μάθημα της πατριδογνωσίας έχει καταργηθεί εδώ και πολλά χρόνια, για να έχουμε τώρα και τις ανόητες εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις !..

Αξίζει τον κόπο-μέρες που είναι- να πούμε μερικές κουβέντες, για να θυμηθούν οι παλαιότεροι και να μάθουν οι νεώτεροι, τι έγινε στη Ρόδο όταν κηρύχτηκε ο πόλεμος. Γιατί  όλοι ξέρουν μόνο τι έγινε στις 28 Οκτωβρίου 1940 από τις εικόνες που δείχνει η τηλεόραση κάθε χρόνο, για τους στρατιώτες που έμπαιναν στα τρένα από την Αθήνα για να πάνε στο μέτωπο, κάποιες άλλες εικόνες με στρατιώτες να πολεμούν στα χιονισμένα βουνά της Ηπείρου κλπ. ‘Όλα  γνωστά  και χιλιοπαιγμένα από την τηλεόραση. 

Δωδεκανήσιοι κρατούμενοι στο προαύλιο πίσω από το δημαρχείο (φωτογραφία αρχείο Βρατσάλη)

 

Όταν, λοιπόν, κηρύχτηκε ο πόλεμος, οι Ιταλοί κατακτητές συνέλαβαν στη Ρόδο και στα άλλα νησιά της Δωδεκανήσου, όλους του ‘Έλληνες υπηκόους από 18 μέχρι 60 χρόνων και τους συγκέντρωσαν στην Μεσαιωνική Τάφρο. Είναι το περίφημο κοντσεντραμένο όπου  περίπου 500 Έλληνες έζησαν κάτω από απάνθρωπες συνθήκες μέσα στο κρύο και τα βροχή μέχρι τις αρχές του Ιανουαρίου όταν  μεταφέρθηκαν στις εγκαταστάσεις πίσω από το σημερινό δημαρχείο, όπου λειτουργούσαν οι στάβλοι του ιταλικού ιππικού. Και εκεί οι συνθήκες ήταν εξ ίσου δραματικές.
Μέσα, όμως, στο κοντσεντραμέντο οργανώθηκαν οι πρώτες αντιστασιακές οργανώσεις από τους έγκλειστους Έλληνες Δωδεκανήσιους που η δράση τους κατά τη διάρκεια της κατοχής  ήταν αποφασιστικής σημασίας, ενώ πολλοί (άνδρες και γυναίκες)εντάχθηκαν στα κατασκοπευτικά κλιμάκια.

Τις πρώτες μέρες του πολέμου  πολλοί Δωδεκανήσιοι (ακόμη και Εβραίοι) με βάρκες δραπέτευσαν από τη Ρόδο και πήγαν στις απέναντι τουρκικές ακτές και στη συνέχεια στη Μέση Ανατολή για να καταταγούν στον ελληνικό στρατό όπου είχαν συμμετοχή και στις μάχες του Ελ Αλαμέιν ,ενώ στο πολεμικό ναυτικό. Δωδεκανήσιοι πήραν μέρος ακόμη και στην απόβαση της Νορμανδίας. Αναφέρω μεταξύ άλλων τον Καλύμνιο αξιωματικό Κλεάνθη Ζερβό (που εκλέχτηκε με το ΠΑΣΟΚ βουλευτής Δωδεκανήσου το 1981 και το 1985) και τον ναύτη Στάθη Παπαστατικό με καταγωγή από το Καστελλόριζο και τον Αρχάγγελο.

Παράλληλα, στην Αθήνα μόλις κηρύχτηκε ο πόλεμος  συγκροτήθηκε το Σύνταγμα Δωδεκανησίων Εθελοντών με διοικητή τον Συμιακό  αξιωματικό Μάρκο Κλαδάκη. Πάνω από 1.500 Δωδεκανήσιοι ακόμη και από το εξωτερικό, εντάχθηκαν στο Σύνταγμα και μετά την απαραίτητη εκπαίδευση πολέμησαν με απαράμιλλο ηρωισμό στο μέτωπο. Άλλοι Δωδεκανήσιοι εντάχθηκαν στον Ιερό Λόχο και επέστρεψαν στις 8 Μαΐου 1945 ελευθερωτές στα νησιά μας, αφού πολέμησαν σκληρά με τις συμμαχικές δυνάμεις κυρίως στο Αιγαίο!.. 

Ο τόπος συγκέντρωσης των Ελλήνων κρατούμενων στην Μεσαιωνική Τάφρο )

Βαρύ ήταν  το τίμημα που πλήρωσαν με τη ζωή τους πολλοί Δωδεκανήσιοι αγωνιστές. Μακρύς ο κατάλογος των πατριωτών που εκτελέστηκαν από τους κατακτητές και που η μνήμη τους ΔΕΝ τιμάται ανάλογα από τις επόμενες γενιές. Δύο μικρά παραδείγματα για την ιστορία : Για τους ήρωες Νικόλαο Σάββα και Γιώργο Κυρμιχάλη υπήρχε απόφαση κάθε χρόνο τον Οκτώβριο στη Σορωνή να γίνεται μια εκδήλωση για να τιμηθεί η μνήμη τους. Η εκδήλωση δεν γίνεται τα τελευταία χρόνια, ενώ οι οικογένειες Βρούχου και Κωσταρίδη που τα παιδιά τους Μιχάλη και Γιώργο εκτέλεσαν οι Γερμανοί , τιμούν κάθε χρόνο τη μνήμη τους χωρίς να προσκαλούν τις τοπικές αρχές , ενώ το Βενετόκλειο Γυμνάσιο (στο οποίο οι δύο μαθητές είχαν φοιτήσει) δεν καταθέτει πλέον ούτε ένα στεφάνι στον τάφο τους !..
Επισημαίνω επιλεκτικά αυτά τα ελάχιστα γεγονότα θέλοντας  να καταδείξω ότι η 28η Οκτωβρίου δεν είναι μόνο «το ιστορικό ΟΧΙ» και ο πόλεμος στα βουνά της Ηπείρου και της Αλβανίας όπως συνηθίζεται να επικρατεί, είναι και το ΟΧΙ που βροντοφώνησε ο δωδεκανησιακός λαός ο οποίος, παρά το γεγονός ότι βρίσκονταν υπό ξένη κατοχή, πολέμησε ηρωικά και κατόρθωσε ,ύστερα από πολλές θυσίες, να απελευθερωθεί και να ενσωματωθεί στον ελληνικό κορμό.
Δυστυχώς-όπως προανέφερα- η Ιστορία αυτή ΔΕΝ διδάσκεται και ο κίνδυνος να ξεχαστεί παραμένει πάντα μεγάλος !..

Υ.Γ.  Εάν κάποιος στη Στρατιωτική Διοίκηση διαβάσει το κείμενο αυτό ας εισηγηθεί ώστε  το στρατηγείο της 95 ΑΔΤΕ να μετονομαστεί σε «Αλεξάνδρου Διάκου». Τι σχέση έχει ο Κατεχάκης με τη Ρόδο; Άλλωστε και το στρατόπεδο στους Τρεις έχει καταργηθεί και ο λοχαγός Διογένης Φανουράκης που φέρει το όνομα του, παραμένει…άστεγος!.. 

Λίγες μέρες μετά την κήρυξη του πολέμου συγκροτήθηκε το Σύνταγμα Δωδεκανησίων Εθελοντών

 

 

 

 

 




                                           

Έγραψε o δημοσιογράφος ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΑΧΑΡΙΑΔΗΣ στην εφημερίδα Ροδιακή

Δευτέρα, Οκτωβρίου 05, 2020

Ο ήρωας Χριστόφορος Λυτός (1909-1945)


75 χρόνια συμπληρώνονται αυτόν το μήνα από το θάνατο του Καρπάθιου ήρωα Χριστόφορου Λυτού. Γεννήθηκε στη Βωλάδα Καρπάθου το 1909, από τον Βασίλειο Λυτό και την Ερνιά Πολυχρόνη Παπακώστα.

Το 1928 παντρεύτηκε τη Μαρία Εμμ. Χαλκιά, με την οποία απέκτησε τέσσερις γιους και μία κόρη: τον (†) Βάσο (παντρεύτηκε τη Μαρία Μιχ. Χριστοδουλάκη από τη Βωλάδα), την (†) Ειρήνη (παντρεύτηκε τον (†) Νικόλαο Ματσάγκο από τη Βωλάδα), τον (†) Μανώλη (παντρεύτηκε ξένη στην Αμερική), τον (†) Ηλία (παντρεύτηκε την Άννα Π. Ρωμάνου από τη Βωλάδα) και τον Νίκο (παντρεύτηκε τη Χρυσούλα Κυρ. Ορφανού, επίσης από τη Βωλάδα).

Για τον Χριστόφορο Λυτό έγραψε ο αείμνηστος Βωλαδιώτης διδάσκαλος Μηνάς Μηναΐδης. Έλεγε μεταξύ άλλων: « […]. Ο Χριστόφορος υπήρξε αληθινά ήρωας. Είχε χαρακτήρα ορμητικό και αδάμαστο, άκαμπτο και θαρραλέο, ήταν δε αγνός και ένθερμος πατριώτης και μέχρι μανίας εραστής του καρπαθιακού βράχου και ιδιαίτερα της Βωλάδας, την οποία με χάρη αποκαλούσε «Βώλακα».

Ριψοκίνδυνος και περιπετειώδης – μικρός ακόμη – ριψοκινδύνευε στην τρικυμισμένη θάλασσα της Κυρα-Παναγιάς και προπάντων της Αχάτας, όπου ψάρευε αψηφώντας βροχές και μπόρες στη θάλασσα και στην ξηρά. Ήδη από 18 ετών αναλάμβανε κι εκτελούσε τις δυσκολότερες αποστολές. Μία από τις αγαπητές του αποστολές ήταν να φρουρεί τους ύποπτους ψηφοφόρους στις εκλογές, τους οποίους απήγαγε και μετέφερε σε απόμερους στάβλους και σπήλαια.

Την κάθε αποστολή τη θεωρούσε ιερή υποχρέωση και την εκτελούσε με αυταπάρνηση και θρησκευτική ευλάβεια […] » (Μ. ΜΗΝΑΪΔΗ, «Ο αείμνηστος Χριστόφορος Λυτός…», Λεύκωμα «Karpathian Heritage» της Federation of Karpathian Societies of America, Inc., New York 1978, pp. 158-159).

Στις 15 Δεκεμβρίου 2002, ο γιατρός κ. Εμμανουήλ Χρ. Σακελλαρίδης μίλησε για τον Χρ. Λυτό. Είπε μεταξύ άλλων: « […]. Η πατριωτική δράση του Χριστόφορου  Λυτού αρχίζει από το έτος 1938, όταν βοήθησε τον πολιτικό κατάδικο Εμμ. Καρδούλια από την Κάλυμνο, που διατελούσε υπό την επιτήρηση της ιταλικής Αστυνομίας Απερίου, να δραπετεύσει μπροστά στα μάτια των Ιταλών και να σωθεί στην Ελλάδα [σημ. Γ. Ι. Χ.: από το Προνί Πυλών] με το μικρό πλοίο του Γεωργίου Μαμμή [σημ. Γ. Ι. Χ.: Κρητικός].

Μετά την αναχώρηση όμως του Καρδούλια αναγκάστηκε κι ο ίδιος ν’ αναχωρήσει από την Κάρπαθο για την Ελλάδα, επειδή άρχισε να διαδίδεται ότι αυτός συνέβαλε στη δραπέτευση του Καρδούλια και υπήρχε μέγιστος κίνδυνος και φόβος να συλληφθεί από τις ιταλικές αρχές. Με την κήρυξη του πολέμου της Ιταλίας κατά της πατρίδας μας, από τους πρώτους σπεύδει και κατατάσσεται στο Δωδεκανησιακό Σύνταγμα για να πολεμήσει τους τυράννους της Δωδεκανήσου.

Αμέσως μετά την κατάταξή του οι ανώτεροί του, αντιληφθέντες τη γενναιότητά του, την τόλμη του και τις μαχητικές του αρετές, αποσπούν αυτόν στις ειδικές δυνάμεις.

Τον Ιανουάριο του έτους 1941 αναχώρησε για την Κρήτη, όπου εκπαιδεύεται ως κατάσκοπος και σαμποτέρ από τους Άγγλους [σημ. Γ. Ι. Χ.: έλαβε μέρος στις μάχες του Ηρακλείου κατά των Γερμανών και διακρίθηκε για την ανδρεία και την τόλμη του].

[…]. Έμεινε στην Κρήτη δυόμισι έτη και στη συνέχεια αναχώρησε με συμμαχικό πλοίο για την Αίγυπτο και εκείθεν ως κατάσκοπος, μαζί με τον αείμνηστο ασυρματιστή Ιωάννη Κρασόπουλο από το Βαθύ της Σάμου (1919-2000), φθάνουν στην Κάρπαθο [σημ. Γ. Ι. Χ.: εστάλησαν από το Γενικό Συμμαχικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής: ξεκίνησαν από την Αίγυπτο κι έφθασαν στην Κάρπαθο μ’ ένα μικρό πλοιάριο, το ΑΓΙΟΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ, με πλήρωμα δύο Άγγλους, τον Ανθυπολοχαγό Μιχάλη Μπερδαλή και δύο Εβραίους] και αποβιβάζονται στην Αγία Ειρήνη της Κοινότητας Μεσοχωρίου την 20ή Οκτωβρίου 1943, για να εκπληρώσει και προς τη γενέτειρά του Κάρπαθο το χρέος του. Ο πρώτος άνθρωπος που συνάντησε τον Χριστόφορο Λυτό ήταν ο σημερινός Αιδεσιμότατος κ. Ιωάννης Γ. Ανδρεάδης, ο οποίος και τον οδήγησε το ίδιο βράδυ στο σπίτι του αείμνηστου Μεσοχωρίτη δασκάλου Εμμ. Χαροκόπου και του Βωλαδιώτη γιατρού Φραγκίσκου Μηνά Οικονομίδη [σημ. Γ. Ι. Χ.: εκείνη την εποχή υπηρετούσε στο Μεσοχώρι].

Στην Κάρπαθο η αποστολή παρέμεινε έξι μήνες, κρυπτόμενη στα σπήλαια και κρησφύγετα της Λάστου αλλά και σε άλλα μέρη της Βορείου Καρπάθου. Κατά το διάστημα της παραμονής τους στην Κάρπαθο, ο Χριστόφορος Λυτός και ο Ιωάννης Κρασόπουλος διαβίβαζαν πολύτιμες πληροφορίες στο Γενικό Συμμαχικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής [σημ. Γ. Ι. Χ.: στο Κάιρο της Αιγύπτου], με αποτέλεσμα να προκληθούν σημαντικότατες απώλειες των κατακτητών, τόσο σε έμψυχο όσο και σε άψυχο υλικό.

Τις πληροφορίες στην αποστολή έδιναν, με μεγάλο κίνδυνο της ζωής τους αλλά και των οικογενειών τους, οι Βωλαδιώτες στενότατοι συνεργάτες τους αείμνηστοι Χριστόφορος Σακελλαρίδης (Γραμματέας της Ιεράς Μητροπόλεως Καρπάθου-Κάσου) [σημ. Γ. Ι. Χ.: είχε βαφτίσει τον Χρ. Λυτό], γιατρός Ιωάννης Μηνά Οικονομίδης (Γιανναγάς) [σημ. Γ. Ι. Χ.: ανιψιός του Χρ. Σακελλαρίδη] και Ιωάννης Ηλ. Λυτός [σημ. Γ. Ι. Χ.: ξάδερφος του Χρ. Λυτού]. Σε ένδειξη ευγνωμοσύνης για τις πολύτιμες υπηρεσίες που πρόσφεραν στην πατρίδα μας την Ελλάδα ο Χριστόφορος Λυτός και οι συνεργάτες του, η ελληνική κυβέρνηση τους παρασημοφόρησε σε επίσημη τελετή.

Τον μεν Χριστόφορο Λυτό με το μετάλλιο εξαιρέτων πράξεων, τον Ιωάννη Οικονομίδη με τον Χρυσούν Σταυρόν του Τάγματος του Γεωργίου του Α΄, τους δε Χριστόφορο Σακελλαρίδη και Ιωάννη Λυτό με τον Χρυσούν Σταυρόν του Τάγματος του Φοίνικος. Τη νύχτα της 19ης  προς την 20ή Απριλίου 1944, η αποστολή επιβιβάζεται σε συμμαχικό πλοίο που περιπολούσε στα ύδατα της Καρπάθου και αναχώρησε για την Αίγυπτο, αφού εξεπλήρωσε πλήρως το καθήκον της, τόσο προς την πατρίδα μας την Ελλάδα όσο και προς την ιδιαίτερη πατρίδα μας την Κάρπαθο.

Μετά τη λήξη του πολέμου, ο Λυτός απολύεται από τις τάξεις του Στρατού και έρχεται στην Κάρπαθο το 1945, θριαμβευτής και νικητής και, αφού διέφυγε τόσους κινδύνους επί τέσσερα και πλέον έτη πολεμώντας τους Γερμανούς και τους Ιταλούς, ήταν πεπρωμένο να βρει τραγικό θάνατο στην ιδιαίτερη πατρίδα του την Κάρπαθο [σημ. Γ. Ι. Χ.: ασχολούμενος επαγγελματικά με το ψάρεμα και στην προσπάθειά του ν’ αποσυνδέσει νάρκη στη θέση «Βρόντη» στις 28 Νοεμβρίου 1945]. Κλαίει και οδύρεται η Βωλάδα, η Κάρπαθος και όλα τα Δωδεκάνησα πενθούν, διότι χάθηκε τόσο πρόωρα η ηρωική φυσιογνωμία του Χριστόφορου Λυτού […] » (εφημερίδα ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ, αριθ. φύλλου 622, Φεβρουάριος 2003, σ. 4).

Στο σημείο αυτό, θα πρέπει να λεχθεί πως ο Χριστόφορος Λυτός τιμήθηκε κι από την αγγλική κυβέρνηση. Επίσης, σε τελετή που έγινε στη Μητρόπολη μετά την απελευθέρωση, έλαβαν παράσημο η σύζυγός του Μαρία, ο ξάδερφός του Ιωάννης Ηλ. Λυτός, ο Χριστόφορος Σακελλαρίδης κι ο Ιωάννης Μηνά Οικονομίδης. Στις 5 Σεπτεμβρίου 1982, το χωριό του η Βωλάδα τον τίμησε με προτομή εκεί. Στις 19 Αυγούστου 1995, πενήντα περίπου χρόνια από το θάνατό του, ο Σύλλογος Βωλαδιωτών Αθήνας «Η Παναγία η Πλαγιά», τιμώντας τη μνήμη του, τέλεσε επιμνημόσυνη δέηση στην εκκλησία της Βωλάδας «Παναγία η Πλαγιά», χοροστατούντος του μητροπολίτη Καρπάθου-Κάσου κ. Αμβροσίου.

Ακολούθησαν αμέσως μετά μία ακόμη επιμνημόσυνη δέηση και κατάθεση στεφάνων επί την προτομή του. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας έγινε πολιτιστική εκδήλωση στο μέγαρο της Βωλάδας, όπου παρευρέθηκαν επίσημοι και πλήθος κόσμου. Εκεί, για τη ζωή και τα κατορθώματα του ήρωα Χριστόφορου Λυτού μίλησαν οι κ. Εμμανουήλ Χρ. Σακελλαρίδης (γιατρός) και Βάσος Ηλ. Μηναΐδης (επιχειρηματίας).

Στη συνέχεια δόθηκαν βραβεία στα παιδιά του Χριστόφορου Λυτού, καθώς επίσης στον (†) Ιωάννη Ηλ. Λυτό και το γιατρό (†) Φραγκίσκο Μηνά Οικονομίδη που τότε (στις 19/8/1995) βρισκόντουσαν εν ζωή. Ακολούθησαν μαντινάδες για το τιμώμενο πρόσωπο, με τη συνοδεία καρπαθιακής μουσικής. Μετέπειτα, η πρώην Κοινότητα Απερίου μαζί με την Ένωση Ξενοδόχων Καρπάθου, τοποθέτησαν μαρμάρινη αναμνηστική πλάκα στη θέση «Βρόντη», όπου βρήκε τραγικό θάνατο. Στις 15 Δεκεμβρίου 2002, ημέρα Κυριακή κι ώρα 11:00 π.μ., μετά τη Θεία Λειτουργία, ο Δήμος Καρπάθου του έστησε προτομή στην πλατεία Ελευθερίας του Δήμου (στα Διοικητήρια).

Τα αποκαλυπτήρια της προτομής έγιναν από τον τότε Δήμαρχο κ. Χρήστο Κατσάνη. Στις 3 Αυγούστου 2003, έγινε εκδήλωση στη Βωλάδα, που διοργανώθηκε από το  Σύλλογο Βωλαδιωτών Αθήνας «Η Παναγία η Πλαγιά», στην οποία τιμήθηκαν οι ήρωες της Αντίστασης Καρπάθου κατά την περίοδο της γερμανικής κατοχής. Πρόκειται για το κλιμάκιο αντικατασκοπείας στην Κάρπαθο, με επικεφαλής τον Χριστόφορο Λυτό και τους συνεργάτες του Χριστόφορο Σακελλαρίδη, Ιωάννη Μηνά Οικονομίδη και Ιωάννη Ηλ. Λυτό.

Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους οι εκκλησιαστικές, πολιτικές και στρατιωτικές αρχές του νησιού και πλήθος κόσμου. Διαβάστηκαν βιογραφικά σημειώματα των ηρώων, έγινε λεπτομερειακή αναφορά στην πλούσια δράση τους κι επακολούθησαν τ’ αποκαλυπτήρια πλάκας με τις προσωπογραφίες τους. Παράλληλα, από τη Δημοτική Χορωδία ακούστηκαν πατριωτικά τραγούδια κι ο Εθνικός μας Ύμνος.

Τέλος: κατά τα τέλη του 2004, ο τότε πρόεδρος του συλλόγου «Ομόνοια» Απεριτών Αττικής, με επιστολή του προς τον τότε Έπαρχο και τον τότε Δήμαρχο Καρπάθου, είχε προτείνει όπως το αεροδρόμιο Καρπάθου ονομασθεί «Αερολιμένας Χριστόφορος Λυτός», σε αναγνώριση της προσφοράς και της θυσίας του θρυλικού ήρωα από τη Βωλάδα. Στη συνέχεια, η πρόταση αυτή συζητήθηκε στο Επαρχιακό Συμβούλιο Καρπάθου-Κάσου, το οποίο ομόφωνα – με την απόφαση 23/11-11-2004 - αποφάσισε να εισηγηθεί όπως το αεροδρόμιο Καρπάθου ονομασθεί «Χριστόφορος Λυτός».

Η απόφαση αυτή είχε διαβιβασθεί στο Νομαρχιακό Συμβούλιο Δωδεκανήσου το οποίο, με την απόφαση 35/2005, ζητούσε από το Δημοτικό Συμβούλιο Καρπάθου να εκφράσει την άποψή του για την ονομασία του αεροδρομίου. Μετέπειτα, στις 18 Μαΐου του 2005, έλαβε χώρα η 10/2005 δημόσια τακτική συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Καρπάθου, στην οποία συζητήθηκε το θέμα της  ονομασίας του αεροδρομίου, αλλά η πρόταση «Χριστόφορος Λυτός» δεν πέρασε.

 

ΠΗΓΕΣ
Α. Μαρτυρίες: (†) Εμμανουήλ Γ. Διακίδης, (†) Μιχάλης Κ. Λαχανάς, (†) Γιάννης Μηνά Οικονομίδης, Μανώλης Γ. Παπαδάκης και Κων/νος Ι. Φουντής.

Β. Λεύκωμα:
 - KARPATHIAN HERITAGE της Federation of Karpathian Societies of America, Inc., New York 1978, pp. 158-159.

Γ. Εφημερίδες:
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ ΗΧΩ, αριθ. φύλλου 160-161, Νοέμβριος-Δεκέμβριος 1979, σ. 9.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ, αριθ. φύλλου 355, Σεπτέμβριος 1982, σ. 5.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ ΗΧΩ, αριθ. φύλλου 232, Νοέμβριος 1985, σ.3.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ ΗΧΩ, αριθ. φύλλου 235, Φεβρουάριος 1986, σ. 4.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ ΗΧΩ, αριθ. φύλλου 341, Αύγουστος-Σεπτέμβριος 1995, σ. 1 και 3.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ, αριθ. φύλλου 534-535, Αύγουστος-Σεπτέμβριος 1995, σ.5.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ ΗΧΩ, αριθ. φύλλου 364, Δεκέμβριος 1997, σ. 3.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ, αριθ. φύλλου 592-593-594, Αύγουστος-Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 2000, σ. 12.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ ΓΡΑΜΜΗ, αριθ. φύλλου 6, Απρίλιος 2001, σ. 6.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ, αριθ. φύλλου 622, Φεβρουάριος 2003, σ. 4.  
- ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΣ, Δευτέρα 7 Μαρτίου 2005, σ. 29.

Δ. Περιοδικά:

- Δελτίον Λυκείου Ελληνίδων Καρπάθου «Η Αθηνά», αριθ. 3, Απρίλιος-Μάιος-Ιούνιος 1955, σ. 9 και 10.
- KARPATHOS της Federation of Karpathian Societies of America, Inc. and Pan-Karpathian Foundation, Vol. XV No. 1, New Jersey, February 1996, p. 10.
- KARPATHOS της Federation of Karpathian Societies of America, Inc. and Pan-Karpathian Foundation, Vol. XV No. 4, New Jersey, November / December 1996, pp. 37-38.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ ΗΧΩ, τεύχος 420, Ιανουάριος-Φεβρουάριος-Μάρτιος 2004, σ. 40.
- ΙΣΤΙΑ, τεύχος 7, Νοέμβριος 2009, σ. 37.
- ΚΑΡΠΑΘΙΑΚΗ ΗΧΩ, τεύχος 448, Ιανουάριος-Φεβρουάριος-Μάρτιος 2011, σ. 34 και 35.

Ε. Βιβλία:
- Μανώλη Γ. Κασσώτη, Η ΚΑΡΠΑΘΟΣ ΣΤΟ Β΄ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ, Αθήνα 2007.
- Μιχαήλ Π. Χιώτη, ΟΙ ΑΠΑΝΤΑΧΟΥ ΤΗΣ ΓΗΣ ΣΥΛΛΟΓΟΙ ΑΠΕΡΙΤΩΝ ΚΑΡΠΑΘΟΥ «ΟΜΟΝΟΙΑ» ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΦΕΛΕΣ ΕΡΓΟ ΤΟΥΣ, τόμος Α΄, Αθήνα 2007, σ. 411.
- Ανδρέα Ηλία Μακρή, ΤΑ ΠΗΓΑΔΙΑ ΤΩΝ ΑΝΑΜΝΗΣΕΩΝ! ΚΑΙ ΠΩΣ ΝΑ ΤΑ ΞΕΧΑΣΕΙΣ…, Κάρπαθος 2010, σ. 40.
- Ανδρέα Ηλία Μακρή, ΠΟΤΙΔΑΙΕΩΝ! ΕΥΘΥΜΑ, ΣΟΒΑΡΑ & ΚΩΜΙΚΟΤΡΑΓΙΚΑ, Κάρπαθος 2014, σ. 263.
- Θεοχάρη Εμμ. Χαροκόπου, Η ΚΑΤΑΣΚΟΠΕΙΑ ΣΤΗΝ ΚΑΡΠΑΘΟ, Κάρπαθος 2014, σ. 84 και 184.

 

Γιάννης Ι. Χήρας                                        
Ιστορικός ερευνητής

Από την εφημερίδα ΡΟΔΙΑΚΗ

 

 

 

 

 


 

 

Δευτέρα, Μαρτίου 30, 2020

Μανώλης Γλέζος: Όταν κατέβασε μαζί με τον Σάντα τη σημαία των ναζί από την Ακρόπολη (Video)

Ο Μανώλης Γλέζος έφυγε από τη ζωή έπειτα από αρκετές ημέρες νοσηλείας. Ο ήρωας της Εθνικής Αντίστασης, εμβληματική προσωπικότητα της Αριστεράς, έμεινε στην ιστορία για το κατέβασμα της σημαίας των ναζί από την Ακρόπολη. Με μια πράξη ηρωισμού ο Μανώλης Γλέζος και ο Λάκης Σάντας κατέβασαν από την Ακρόπολη τη γερμανική σημαία με τη σβάστικα στις 30 Μαΐου 1941, όταν ήταν φοιτητές. Είχε συμπληρωθεί ένας μήνας από την παράδοση της Αθήνας στους Γερμανούς ναζί, που ολοκλήρωναν τις επιχειρήσεις τους στην Ελλάδα με την κατάληψη της Κρήτης. Σαν σήμερα στις 30 Μαΐου του 1941 οι δύο 19χρονοι με μία παράτολμη ενέργειά σκαρφαλώνουν στον Ιερό Βράχο και κατευθύνονται προς τον Παρθενώνα με στόχο να κατεβάσουν τη σημαία του Γ' Ράιχ.

Αποφασίζουν να υλοποιήσουν το σχέδιό τους, φροντίζοντας μέχρι και την τελευταία λεπτομέρεια, αφού τυχόν αποτυχία σήμαινε θάνατο. Οι δύο φοιτητές πηγαίνουν στην Εθνική Βιβλιοθήκη και διαβάζουν ό,τι σχετικό υπάρχει με τον Ιερό Βράχο: τις σπηλιές, τις τρύπες και κάθε λογής χάρτες της Ακρόπολης. Γρήγορα, αντιλαμβάνονται ότι η μόνη διαδρομή που έπρεπε να ακολουθήσουν για να μην γίνουν αντιληπτοί από τους Γερμανούς φρουρούς ήταν μέσω του Πανδρόσειου Άντρου.

Το πρωί της 30ης Μαΐου 1941, ο Γλέζος και ο Σάντας πληροφορήθηκαν από το ραδιόφωνο ότι η Κρήτη είχε πέσει. Οι Γερμανοί με προκηρύξεις κόμπαζαν για το κατόρθωμά τους. Ήταν η κατάλληλη στιγμή να δώσουν ένα αποφασιστικό χτύπημα στο γόητρο του κατακτητή. Θα δρούσαν το ίδιο βράδυ. Μόνα τους όπλα ένα φανάρι και ένα μαχαίρι. Ώρα 9:30 το βράδυ. Η μικρή φρουρά της Ακρόπολης βρίσκεται στα Προπύλαια. Ο Γλέζος και ο Σάντας πηδούν τα σύρματα, σέρνονται ως τη σπηλιά του Πανδρόσειου Άντρου και χρησιμοποιούν τις σκαλωσιές των αρχαιολόγων προκειμένου να ανεβούν.

Προχωρούν προς τον ιστό της σημαίας και για καλή τους τύχη εκείνη τη στιγμή δεν υπάρχει κανένας φρουρός που θα μπορούσε να τους ανακαλύψει. Με γρήγορες κινήσεις κατεβάζουν το σύμβολο του Γ' Ράιχ το οποίο μάλιστα ήταν τεραστίων διαστάσεων. Διπλώνουν τη σημαία και ακολουθούν την ίδια διαδρομή προκειμένου να κατέβουν καταφέρνοντας να μη γίνουν αντιληπτοί για ακόμη μια φορά.

Νωρίς το πρωί της επομένης η γερμανική φρουρά μένει εμβρόντητη μπροστά στο θέαμα του κενού ιστού. Οι γερμανικές αρχές διατάζουν ανακρίσεις, εκτελούν τους άνδρες της φρουράς και απαλλάσσουν τους Έλληνες διοικητές των αστυνομικών τμημάτων της περιοχής από τα καθήκοντά τους. Η σβάστικα θα αντικατασταθεί μόλις στις 11 το πρωί, ωστόσο αυτές οι ώρες που ο ιστός παρέμεινες κενός αποτέλεσαν το πιο ισχυρό τονωτικό για το ηθικό των Ελλήνων. Στην ουσία η υποστολή του ναζιστικού συμβόλου αποτέλεσε την πρώτη αντιστασιακή πράξη στην κατεχόμενη Αθήνα και αποτέλεσε την απαρχή της οργάνωσης του αντιστασιακού κινήματος.

Δείτε το βίντεο:


Πηγή: enikos.gr - Mar 30, 2020

Τετάρτη, Μαρτίου 25, 2020

Πόσα χρόνια έμεινε κάθε περιοχή της Ελλάδας υπό τους Οθωμανούς; (Χάρτης)

Εάν η πτώση του Βυζαντίου σηματοδοτείται από την πτώση της Κωνσταντινούπολης το 1453 για να μπει ο ελλαδικός χώρος υπό την Οθωμανική κυριαρχία, η αλήθεια είναι πως η έκφραση «400 χρόνια σκλαβιάς» δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Σε άλλες περιοχές η οθωμανική κυριαρχία κράτησε λιγότερα χρόνια, σε άλλες περισσότερα.

Άλλες βρέθηκαν μόνο 100 χρόνια κάτω από τον οθωμανικό έλεγχο και άλλες απελευθερώθηκαν μετά από 500 και παραπάνω χρόνια, στις αρχές του περασμένου αιώνα.

Στον χάρτη που επιμελήθηκε ο ArcGreek παρουσιάζονται κατά προσέγγιση οι περιοχές και οι χρονολογίες οθωμανικής κατάκτησης ανά περιοχή με τις αντίστοιχες περιοχές και χρονολογίες απελευθέρωσης.

Οι χρονολογίες αφορούν, κατά προσέγγιση, το έτος οθωμανικής κατάκτησης και το έτος απελευθέρωσης.

Όπως φαίνεται από τον χάρτη σχεδόν όλη η Βόρεια Ελλάδα (σ.σ. με εξαίρεση τον σημερινό νομό Χαλκιδικής και μέρος αυτού της Θεσσαλονίκης) βρέθηκαν υπό οθωμανική κυριαρχία για περισσότερα από 500 χρόνια με τους νομούς Έβρου και Ροδόπης να είναι οι μόνοι που ξεπέρασαν τα 550 χρόνια.

Λόγω γεωγραφικής θέσης ήταν η πρώτη περιοχή που οι Οθωμανοί κατέλαβαν στον ελλαδικό χώρο το 1362 και η τελευταία από την οποία αποχώρησαν το 1919.

Αντίθετα δεν υποδουλώθηκαν ποτέ τα Επτάνησα που βρίσκονταν την συγκεκριμένη περίοδο υπό τον έλεγχο Ιταλών και Γάλλων, η Μάνη και τα Σφακιά τα οποία όμως πλήρωναν φόρο υποτέλειας στην Πύλη.

Πηγή: wedaneus.home.blog

Περισσότερα και LIVE ειδήσεις:>> https://www.documentonews.gr/ 

Δευτέρα, Οκτωβρίου 28, 2019

«Κρυφό Σχολειό» στα χρόνια του φασισμού στα ιταλοκρατούμενα Δωδεκάνησα

Το Κρυφό Σχολειό, στη διάρκεια της Οθωμανικής κυριαρχίας, ήταν ένας μύθος επινοημένος από λόγιους των χρόνων της Επανάστασης του 1821, μια «πολιτικά και ιδεολογικά χρήσιμη πλάνη». Ήταν μια κατασκευή που προσφερόταν αποκλειστικά για πολιτική και ιδεολογική χρήση όπως ήταν και το Βασιλικό Διάταγμα του 1838 για την καθιέρωση της 25ης Μαρτίου ως ημερομηνίας έναρξης της Επανάστασης του 1821.

Όμως Κρυφά Σχολειά λειτούργησαν στα ιταλοκρατούμενα Δωδεκάνησα, την περίοδο 1937 – 1943, όταν η φασιστική Ιταλία, επιχειρώντας να εξιταλίσει πλήρως τον πληθυσμό των νησιών επέβαλε την διδασκαλία των μαθημάτων στα σχολεία, αποκλειστικά στην ιταλική γλώσσα, απαγορεύοντας παράλληλα τα μαθήματα της ελληνικής γλώσσας ακόμα και τη χρήση της στις ώρες του σχολείου.


Ο στρατάρχης Τσέζαρε Μαρία Ντε Βέκκι Κόμης του Βαλ Γκισμόν (Cesare Maria De Vecchi, conte di Val Gismon), «Πολιτικός και Στρατιωτικός Διοικητής των Ιταλικών Νήσων του Αιγαίου» από τις 22.11.1936 έως τις 27.11.

Τον Σεπτέμβρη του 1936 επισκέφτηκε τα Δωδεκάνησα ο υπουργός Παιδείας της Ιταλίας και μέλος της φασιστικής Τετραρχίας , ο στρατάρχης Τσέζαρε Μαρία Ντε Βέκκι (Cesare Maria de Vecchi), ο οποίος δήλωσε έκπληκτος για το γεγονός ότι οι νησιώτες μιλούν ακόμα ελληνικά! Παραπονέθηκε μάλιστα ότι για να συνεννοηθεί με έναν Δωδεκανήσιο χρειαζόταν απαραίτητα κάποιον διερμηνέα… Δύο μήνες μετά, στις 22 Νοέμβρη ορίζεται Διοικητής και στις 2 Δεκέμβρη 1936 καταφτάνει στη Ρόδο και αναλαμβάνει τη Διοίκηση των Δωδεκανήσων ως «Πολιτικός και Στρατιωτικός Διοικητής των Ιταλικών Νήσων του Αιγαίου» (Governatore Civile e Militare delle Isole Italiane dell’Egeo).

Άρχισε αμέσως την έκδοση διαταγμάτων με στόχο τον γρήγορο εξιταλισμό και εκφασισμό των Δωδεκανησίων. Στις 8 του Δεκέμβρη δημοσιεύθηκε το Διάταγμα αρ. 309, του Ντε Βέκι, με το οποίο ιδρύθηκαν «Γραφεία Τοποθέτησης Εργατών». Με βάση το Διάταγμα αυτό, δεν μπορούσαν οι επιχειρήσεις να προσλάβουν άτομο που δεν ήταν γραμμένο στο Γραφείο και εφοδιασμένο με ειδικό δελτίο. Βέβαια προτεραιότητα στην πρόσληψη είχαν όσοι ήταν γραμμένοι στο φασιστικό Κόμμα. Τέτοια γραφεία ιδρύθηκαν στη Ρόδο, την Κω, τη Σύμη και αλλού.

 Η άφιξη του Ντε Βέκκι στη Ρόδο, 2 Δεκέμβρη 1936.

Στις 21 Ιούλη 1937 εκδόθηκε το Κυβερνητικό Διάταγμα 149 με τίτλο «Κανονισμός των Σχολείων στα Ιταλικά Νησιά του Αιγαίου», με το οποίο μεταρρύθμισε τον Σχολικό Κανονισμό της 1.1.1929 και επιχείρησε την γρήγορη και αποτελεσματικότερη επικράτηση της ιταλικής γλώσσας. Το ΚΔ 149/21.7.1936 μπήκε σε εφαρμογή το σχολικό έτος 1937 – 1938:

– Η ελληνική γλώσσα χαρακτηρίζεται «τοπική γλώσσα» (lingua locale) και έγινε μάθημα προαιρετικό (όπως και η τουρκική και η εβραϊκή στα αντίστοιχα σχολεία), διδασκόταν χωρίς βιβλία, μόνο στις τρεις πρώτες τάξεις του πεντατάξιου δημοτικού σχολείου, από δυο ώρες τη βδομάδα, με το αιτιολογικό ότι τα Ελληνόπουλα τη γνώριζαν αρκετά, ως μητρική τους γλώσσα, σε αντίθεση με την ιταλική.

— Τα ήδη διαχωρισμένα σχολεία Στοιχειώδους και Μέσης Εκπαίδευσης 
— τα Κρατικά (Βασιλικά ή Δημαρχιακά) και τα Ιδιωτικά (Ελληνικά, Μουσουλμανικά) – λειτουργούν αποκλειστικά με τα προγράμματα του Υπουργείου Παιδείας της Ιταλίας, ενώ τα κοινοτικά ελληνικά σχολεία εξομοιώθηκαν με τα ιταλικά. Χαρακτηριστική ήταν πλέον η ολοκληρωτική εξάρτηση των σχολείων από το ιταλικό κράτος. Όλα τα σχολεία αναγνωρίζονται ως κρατικά και διέπονται από τα άρθρα του 2ου Κεφαλαίου του Κανονισμού 149/21.7.1937, περί Κρατικών Σχολείων (Scuole di Stato)

— Δάσκαλοι και μαθητές υποχρεώθηκαν να μιλούν μόνο ιταλικά μέσα στο σχολείο αλλά και σε δημόσιους χώρους, διαφορετικά αντιμετώπιζαν σκληρές ποινές (απολύσεις, χρηματικά πρόστιμα — μια λιρέτα για κάθε λέξη που χρησιμοποιήθηκε — , αποπομπές κλπ, μέχρι και ξυλοδαρμούς). Στα σχολεία διδάσκουν μόνο οι δάσκαλοι που έχουν αποφοιτήσει από το Ιταλικό Διδασκαλείο Ρόδου (Istituto Magistrale), που ιδρύθηκε το 1929, ή από τα πανεπιστήμια της Ιταλίας.

— Το μάθημα των Θρησκευτικών καταργήθηκε για τους Ορθόδοξους και διδάσκονταν μόνο στους Καθολικούς μαθητές. Μαθήματα θρησκευτικών για τα ελληνόπουλα, ανέλαβαν οι εκκλησίες που μετέτρεψαν τα Κατηχητικά σε σχολεία κάθε Κυριακή απόγευμα και τα απογεύματα των αργιών.

— Παράλληλα άρχισε να διδάσκεται υποχρεωτικά και το μάθημα της «φασιστικής αγωγής» (cultura fascista), δυο ώρες τη βδομάδα. Δάσκαλοι και μαθητές, στις γιορτές και τις επίσημες επισκέψεις Ιταλών αξιωματούχων, υποχρεώνονται να χαιρετούν φασιστικά (si saluta romanamente).

Έγχρωμα καλύμματα σχολικών τετραδίων που προπαγάνδιζαν τη φασιστική νεολαία και τις δραστηριότητές της, έντυσαν τα τετράδια των Δωδεκανήσιων μαθητών, γεμάτα σύμβολα του φασισμού. Στην μπροστινή όψη υπήρχε πάντα η φράση: «Giovinezza in Marcia» (Τα Νιάτα σε Πορεία – με προφανή υπόμνηση της «Πορείας στη Ρώμη» με την οποία πήραν οι φασίστες την εξουσία στις 28 Οκτώβρη 1922). Στο οπισθόφυλλο υπήρχαν αποσπάσματα από προτροπές και παραινέσεις του Μουσολίνι (πάνω) ή πληροφορίες για τις αγωνιστικές εκδηλώσεις των Μαυροχιτώνων (κάτω). Οι φωτογραφίες των εξωφύλλων από το «Η εκπαιδευτική πολιτική των Ιταλών στα Δωδεκάνησα (1912 – 1943)» του Ζαχαρία Ν. Τσιρπανλή – ευγενική παραχώρηση του Παύλου Κόρπη.

Στα τέλη του 1938 η ιταλική διοίκηση δίνει το τελειωτικό χτύπημα στην ελληνική παιδεία των Δωδεκανήσων. Με εντολή του Ντε Βέκκι, τα ελληνικά σχολεία παύουν να λειτουργούν, οι μαθητές τους απορροφώνται από τα ιταλικά σχολεία.

Τα «Κρυφά Σχολειά»

Πολλοί γονείς προτιμούν να κρατήσουν τα παιδιά μακριά από το σχολειό, ώστε να μην ιταλοποιηθούν, ιδιαίτερα ύστερα από το Κυβερνητικό Διάταγμα 163 της 30 Ιούνη 1939, που υποχρέωνε τα ελληνόπουλα από 6 έως 11 ετών να φοιτήσουν υποχρεωτικά στα ιταλικά εκπαιδευτήρια. Παρά το ότι η φοίτηση παρεχόταν εντελώς δωρεάν (δίδακτρα, βιβλία και τετράδια), καθιερώθηκαν χρηματικά βραβεία και άλλα δελεαστικά μέτρα και παρά τις απειλές για κυρώσεις τις οποίες εξαπέλυσαν οι Ιταλοί εναντίον αυτών και των οικογενειών τους, τους εκφοβισμούς, τα πρόστιμα και τις φυλακίσεις, αρκετά ελληνόπουλα σταμάτησαν το σχολειό ή, στις μικρότερες ηλικίες, δεν το ξεκίνησαν καθόλου. Προτιμούσαν να μη μάθουν καθόλου γράμματα, παρά να ιταλοποιηθούν. Η αγραμματοσύνη πήρε χαρακτηριστικά πατριωτικής αντίστασης ενάντια στους Ιταλούς κατακτητές και τις επιδιώξεις τους για πλήρη ιταλοποίηση και εκφασισμό των Δωδεκανησίων.

Από τον «Δωδεκανήσιο» της Νέας Υόρκης, του Νοέμβρη 1937, αντιγράφουμε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα από την Νίσυρο:

«Εκ των 216 μαθητών μόνο 90 ενεγράφησαν εφέτος … αποφεύγουμε να σας αναφέρωμεν ονόματα, δι’ ευνοήτους λόγους. Ο κ. Χ. ενέγραψε το παιδί του εις το σχολείον, και μόλις άρχισαν τα μαθήματα το Νισυράκι αυτό, γνήσιο Ελληνόπουλο και με καρδία που το λέγει, μόλις ετελείωσε η παράδοσις εξήλθε της τάξεως, επήρε μία πέτρα και έσπασε το δεξί του χέρι και ούτω τω εδόθη δικαιολογημένη αιτία δια να μη είναι αναγκασμένο να παρακολουθεί το σχολείο εξ αιτίας της αποστροφής του προς την Ιταλικήν. Ολίγας ημέρας προ των εγγραφών, ευρέθησαν ένα πρωί ελληνικαί σημαίαι ζωγραφισμέναι επί των τοίχων της Ομηρείου Σχολής του Μανδρακίου. Την επομένην ο Δ/ντής της Σχολής επήρε τα κλειδιά και τα παρέδωσε εις τον Ποδεστά (Δήμαρχο), αρνηθείς να ανοίξει αυτό, ίνα μη έχει συνεπείας…»

Ο 90χρονος Φραντζής Κουβάς από τη Λέρο θυμάται:

 «Τα παιδιά δεν τα στέλνανε οι Λεριοί στο σχολείο, για να μην γίνουν Ιταλοί. Τα παιδιά τα αφήνανε στο σπίτι και γύριζε η Αστυνομία και υποχρέωνε τον κόσμο, τα παιδιά να πάνε σχολείο. Αλλά εμείς δεν μας ’φήσανε να πάμε και μείναμεν αγράμματοι…»

Σε εκπομπή του Κώστα Βελή στο ΡΑΔΙΟ ΛΕΡΟΣ αφιερωμένη στα 50 χρόνια από την απελευθέρωση της Λέρου, ο Γ. Βαλσαμής, πρώτος δήμαρχος της Λέρου από την ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων, θυμάται:

 «Υπήρξα ο τελευταίος ο οποίος εφοίτησε εις το Ελληνικόν Γυμνάσιον Λέρου, αν δεν με απατάει η μνήμη είναι ή το ’31ή το ’32. Μετά από μένα το Γυμνάσιο έκλεισε και τα παιδιά τα οποία ευρίσκοντο εις την προτελευταία τάξη ηναγκάσθησαν να εκπατριστούν άλλοι προς Κάλυμνον και άλλοι προς Ρόδον, όπου υπήρχεν ακόμα Γυμνάσιον, μεταξύ αυτών ήταν ο αδελφός μου ο Πέτρος ο Βαλσαμής, ο οποίος ετελείωσε το Γυμνάσιο εις την Ρόδο κι ο μακαρίτης ο Σαλμάς και ο Γιάννης ο Αλεξιάδης. Από κει και πέρα υπήρχαν πλέον τα ιταλικά σχολεία εις τα οποία η ελληνική γλώσσα εδιδάσκετο ως ξένη γλώσσα. Αυτή ήταν η τελευταία απόφαση του Ντε Βέκκι … Οτιδήποτε θύμιζε Ελλάδα ήτο υπό διωγμόν. …

Η κύρια προσπάθεια ήταν να διατηρηθεί η γλώσσα, τα παιδιά να μάθουν να διαβάζουν και να γράφουν…

Ολοι όσοι ήξεραν ελληνικά γράμματα την εποχήν εκείνη πέραν των γραμμάτων του δημοτικού σχολείου, ήσαν αντικείμενον προσοχής των Ιταλών. Σε γενικές γραμμές εθεωρούντο απριόρι ύποπτοι αντι-ιταλικών διαθέσεων. Οι άνθρωποι αυτοί απολύθηκαν και οδηγήθηκαν στο σπίτι τους. Αυτοί οι άνθρωποι έκαναν στο σπίτι τους μαθήματα, με πολύ πενιχρά ποσά και ανταλλαγή προϊόντων και τροφίμων…»

Αυτή την εποχή σε όλα τα νησιά τολμηροί εκπαιδευτικοί και παπάδες οργανώνουν «κρυφά σχολειά» σε σπίτια και εκκλησιές όπου, παράνομα, διδάσκουν ελληνικά, σε αρκετά παιδιά.

Με δεδομένο ότι το μάθημα των θρησκευτικών για τους Ορθόδοξους, καταργήθηκε στα σχολεία, ο Μητροπολίτης Ρόδου Απόστολος πετυχαίνει, με την άδεια του Ντε Βέκκι, το μάθημα των θρησκευτικών να το αναλάβουν τα κατηχητικά, με τον όρο το μάθημα να γίνεται μέσα στην Εκκλησία, κάθε Κυριακή  και στις αργίες, και να χρησιμοποιηθούν ως δάσκαλοι κληρικοί. Αργότερα στους ιερωμένους κατηχητές συμπεριλήφθηκαν και κάποιοι θεολόγοι – λαϊκοί. Από το 1938 η διευρυμένη αυτή μορφή του Κατηχητικού επεκτάθηκε και στα υπόλοιπα νησιά.

Τα Κατηχητικά σχολεία, στην περίοδο 1937 – 1943, επιχείρησαν να αντικαταστήσουν τον δάσκαλο και να διδάξουν, εκτός από τα θρησκευτικά ζητήματα, παράνομα και με χίλιες προφυλάξεις, ανάγνωση και γραφή με βάση κείμενα από την Αγία Γραφή και τα Ευαγγέλια. Συνέκδημοι, Συνόψεις και άλλα θρησκευτικά βιβλία χρησιμοποιήθηκαν ως αναγνωστικά.

Οι περισσότεροι δάσκαλοι και καθηγητές που απολύθηκαν, κατέφυγαν στην ελεύθερη Ελλάδα ή στην Αίγυπτο. Οι γονείς, στα σπίτια των ελληνικών οικογενειών, με τις φτωχές γνώσεις τους, προσπαθούσαν να μάθουν τα παιδιά τους τα πρώτα γράμματα. Οι λίγοι εκπαιδευτικοί που έμειναν έστησαν το δικό τους «Κρυφό Σχολειό», στα σπίτια τους παραδίδοντας μαθήματα σε μικρές ομάδες μαθητών, με αμοιβή «δυο αυγά και λίγο γάλα» και με κίνδυνο της ζωής τους.

«Ήμασταν 6 – 7 παιδιά, 8 – 9 χρόνων», θυμάται και διηγείται ο Νίκος Νταλόγλου από τη Λέρο, «που πηγαίναμε στο σπίτι του παπα-Μάρκου, στα Σπήλια, στον Καλικάρη, τρεις φορές την εβδομάδα, απογεύματα. Τα τέσσερα ήταν κορίτσια. Κρατούσαμε μαζί μας μια πλάκα και ένα κοντύλι. Ο παπα-Μάρκος, παλιός δάσκαλος στο ελληνικό σχολείο, μας απαγόρευε να κρατάμε τετράδια ή βιβλία, για τον φόβο των Ιταλών και των ντόπιων συνεργατών τους. Πηγαίναμε με χίλιες προφυλάξεις γιατί μας παρακολουθούσαν. Εκεί, με κάποια παλιά σχολικά βιβλία που είχε ο παπα-Μάρκος, μάθαμε να διαβάζουμε και να γράφουμε  ελληνικά. Κρυφά μαθήματα έκαναν κι άλλοι δάσκαλοι στα σπίτια τους, ανάμεσά τους και η κόρη του παπα-Μάρκου, η δασκάλα Κλεονίκη Παπαγεωργίου…»

Δυο τόμοι που περιέχουν όλη τη διδακτέα ύλη των Δημοτικών Σχολείων, με την χειρόγραφη ένδειξη «1929». Αυτά χρησιμοποιούσε, κατά πάσα πιθανότητα, η Κλεονίκη Παπαγεωργίου – Βελή, για τα μαθήματα που παρέδιδε στο δικό της «Κρυφό Σχολειό». Ευγενικά μας επέτρεψε να τα φωτογραφήσουμε, από το αρχείο της, η Κατερίνα Βελή, χήρα του Κώστα Βελή.

Η Εκπαίδευση την περίοδο της ιταλοκρατίας

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία έχει μπει στη τελική φάση της παρακμής της από τα μέσα του 17ου αιώνα. Αλλεπάλληλες κρίσεις μαστίζουν τη «γερασμένη» οικονομία της. Η φεουδαρχία ολοκληρώνει τον κύκλο της. Στην κεντρική Ευρώπη αναδύονται νέες μεγάλες και ισχυρές Δυνάμεις. Η Αστική τάξη μετά από επαναστατικές διαδικασίες δημιουργεί νέα, ιδιαίτερα αναπτυγμένα κράτη, διψασμένα για νέα εδάφη, καινούργιες αγορές και ανοιχτούς εμπορικούς δρόμους.

Με στόχο την προσάρτηση της Λιβύης, η Ιταλία στις 28 Σεπτέμβρη του 1911 στέλνει τελεσίγραφο στην τουρκική κυβέρνηση κατηγορώντας τις τουρκικές αρχές της Τριπολίτιδας και της Κυρηναϊκής για πράξεις εχθρότητας κατά των Ιταλών και των ιταλικών συμφερόντων. Η Τούρκοι αρνούνται να δεχθούν τις τελεσιγραφικές αξιώσεις των Ιταλών και την επομένη, 29 Σεπτέμβρη, η Ιταλία κηρύσσει τον πόλεμο στην Τουρκία. Στις 4 Νοέμβρη αποβιβάζει στρατεύματα στην Τρίπολη και την Κυρηναϊκή, διευρύνει το πεδίο μάχης και βομβαρδίζει τουρκικές θέσεις στην Πρέβεζα, τη Βηρυτό και τα Δαρδανέλια.

Με τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο έτοιμο να ξεσπάσει, οι Ιταλοί ξεκινούν πολεμικές επιχειρήσεις για την κατάληψη των Δωδεκανήσων ώστε να πιέσουν και να εμποδίσουν τον ανεφοδιασμό των τουρκικών στρατευμάτων στη Λιβύη.  Στις 28 Απρίλη 1912 καταλαμβάνουν την Αστυπάλαια, στις 5 Μάη την Ρόδο, στις 8 Μάη την Αστυπάλαια, στις 12 Μάη τα νησιά Κάλυμνος, Λέρος, Λειψοί,  Πάτμος, Νίσυρος, Τήλος, Κάσος, και Κάρπαθος, στις 19 Μάη τη Σύμη και τέλος την Κω στις 20 Μάη 1912. Το Καστελόριζο παραδόθηκε αργότερα στην Ιταλία, την 1η Μάρτη 1921, από τους Γάλλους που είχαν καταλάβει το νησί από το 1915.

Σάββατο 4 Μάη 1912, 15.000 Ιταλοί στρατιώτες αποβιβάζονται στον κόλπο των Καλυθιών της Ρόδου και την επομένη καταλαμβάνουν ολόκληρο το νησί.

Η περίοδος της Ιταλοκρατίας έχει ξεκινήσει.

Οι Δωδεκανήσιοι υποδέχονται τους νέους καταχτητές με ενθουσιασμό, θεωρώντας ότι οι Ιταλοί ήρθαν σαν απελευθερωτές και με βάση τις υποσχέσεις τους ήρθε η ώρα της πολυπόθητης Ενωσης με την Ελλάδα. Αντί γι’  αυτό ξεκίνησαν οι διώξεις, παρακολουθήσεις, φυλακίσεις και εξορίες  εναντίον των μελών της Δημογεροντίας, της εκκλησίας, της Παιδείας και της διανόησης των νησιών. Σύντομα διαλύθηκαν οι αυταπάτες των κατοίκων. Οσοι μιλούσαν για ένωση με την Ελλάδα κυνηγήθηκαν αμείλικτα από τους Ιταλούς.

Η Τουρκία υποχρεώνεται να υπογράψει την Συνθήκη του Ouchy (Ουσί) (18.10.1912), με την οποία αναγνώριζε την κυριαρχία της Ιταλίας στη Λιβύη. Οι Ιταλοί δεν επέστρεψαν, όπως προέβλεπε η Συνθήκη, τα νησιά στην Τουρκία, αλλά παρέμειναν στην κατοχή τους ως «ενέχυρο κατοχής» μέχρι την εκπλήρωση όλων των υποχρεώσεων από μέρους της Τουρκίας.

Μέχρι τότε τα ελληνικά σχολεία εφάρμοζαν ενιαίο εκπαιδευτικό πρόγραμμα, το οποίο στηριζόταν στο πρόγραμμα του ελληνικού Υπουργείου Παιδείας, χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα.

Στο μεταξύ η Ιταλία, η οποία είχε ήδη συμμαχήσει με τα κράτη της Τριπλής Συνεννόησης (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία), κήρυξε στις 20 Αυγούστου 1915 τον πόλεμο κατά της Τουρκίας. Δύο μέρες αργότερα, με βασιλικό διάταγμα της 22 Αυγούστου, η ιταλική κυβέρνηση διακήρυξε ότι δε δεσμευόταν πια από τις υποχρεώσεις της Συνθήκης του Ouchy.  Την ίδια χρονιά ιδρύονται τα πρώτα ιταλικά σχολεία,  νυχτερινά και χωρίς δίδακτρα, για τη διάδοση της ιταλικής γλώσσας.

Την επόμενη χρονιά (1916), με το αιτιολογικό ότι η στάση της Ελλάδας προς την Ανταντ ήταν εχθρική, η ιταλική στρατιωτική διοίκηση δεν επέτρεψε σε Ελληνες καθηγητές να αποβιβαστούν στη Ρόδο και να εργαστούν στα κοινοτικά σχολεία. Στα εβραϊκά και τα μουσουλμανικά σχολεία αντικαθίσταται η διδασκαλία των γαλλικών από τα Ιταλικά, χωρίς προβλήματα.

Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, και στον απόηχο των μεγάλων συλλαλητηρίων που πραγματοποιήθηκαν σε όλη τη Δωδεκάνησο στις 7 Απρίλη, με αίτημα την Ενωση με την Ελλάδα – το Αιματηρό Πάσχα του 1919 – υπογράφεται η Συμφωνία Τομάσο Τιττόνι – Βενιζέλου, στο Παρίσι, στις 29 Ιούλη 1919, με την οποία η Ιταλία θα παραχωρούσε στην Ελλάδα τα Δωδεκάνησα, εκτός από την Ρόδο, η τύχη της οποίας θα κρινόταν με δημοψήφισμα μετά από 5 χρόνια. Την Συμφωνία κατήγγειλε, ένα χρόνο μετά, στις 22 Ιούλη 1920, ο Υπουργός Εξωτερικών της Ιταλίας, κόμης Κάρλο Σφόρτσα (Carlo Sforza).

Με τη Συνθήκη των Σεβρών (28 Ιούνη – 10 Αυγούστου 1920) η Τουρκία, ανάμεσα στα άλλα,  αναγνωρίζει την κυριαρχία της Ιταλίας στα Δωδεκάνησα. Στο περιθώριο της Συνδιάσκεψης υπογράφεται νέα ελληνοϊταλική συμφωνία από τον Ε. Βενιζέλο και από ιταλικής πλευράς τον κόμη Λέλιο Μπονίνο Λογκάλε (Συμφωνία Μπονίνο – Βενιζέλου), με την οποία επικυρώνεται η διμερής συμφωνία Ιταλίας και Ελλάδας του 1919 (Συμφωνία Τιττόνι – Βενιζέλου), με τη διαφορά ότι το δημοψήφισμα για τη Ρόδο θα διενεργείτο 15 χρόνια μετά.

Ωστόσο η ήττα της χώρας και η Μικρασιατική Καταστροφή που ακολούθησε, το 1922, έδωσε την ευκαιρία στον Κεμάλ Ατατούρκ και στους Ιταλούς να ακυρώσουν τις συμφωνίες.

Η φασιστικη τετραρχία, στη μέση ο Μπενίτο Μουσολίνι, δίπλα του, αριστερά, ο Αιμίλιο Ντε Μπόνο, και δεξιά ο Ιταλο Μπάλμπο και ο Τσέζαρε Μαρία Ντε Βέκκι.

Στις 28 – 31 Οκτώβρη 1922 παίρνουν την εξουσία στην Ιταλία οι φασίστες με τον Μπενίτο Μουσολίνι. Στις 24 Ιούλη 1923 υπογράφεται η Συνθήκη της Λωζάννης, με την οποία τα Δωδεκάνησα παραχωρούνται οριστικά στην Ιταλία. Αμέσως ξεκινάει η προσπάθεια ιταλοποίησης των νησιών. Η Φασιστική Ιταλία, ένα μήνα μετά – 31.8.1923 – δείχνει τις επεκτατικές της διαθέσεις, βομβαρδίζει και καταλαμβάνει την Κέρκυρα.

Τον Νοέμβρη του 1922 ορίζεται Διοικητής Ρόδου και τον Αύγουστο του 1923 αναλαμβάνει Κυβερνήτης των Νήσων του Αιγαίου (Governatore delle Isole dell’ Egeo) ο διπλωμάτης Μάριο Λάγκο (Mario Lago).

Ο Mario Lago, από την πρώτη στιγμή, ξεκίνησε τις προσπάθειες δημιουργίας ελληνοϊταλικής συνείδησης στους Δωδεκανήσιους μέχρι τον πλήρη εξιταλισμό του τρόπου ζωής τους, με παρεμβάσεις στην οικονομία, την φορολογία και κυρίως στην Εκκλησία και την Παιδεία. Για πρώτη φορά μπαίνει θέμα για την δημιουργία Αυτοκέφαλης Εκκλησίας Δωδεκανήσου, απαλλαγμένης από την εξάρτηση από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, και με την σύμφωνη γνώμη των Μητροπολιτών Ρόδου Απόστολου Τρύφωνος, Καρπάθου – Κάσου Γερμανού, Λέρου-Καλύμνου Απόστολου, Αρχιερατικού Επιτρόπου Κω Φιλήμονος και του ιερομόναχου της Μονής Πάτμου Ιερεμία, οι οποίοι έστειλαν αντιπροσωπεία στην Κωνσταντινούπολη για να διεκδικήσουν την σύμφωνη γνώμη του Πατριαρχείου. 

Το σχέδιο ναυάγησε μετά την άρνηση του Πατριαρχείου, την αντίρρηση της Ελλάδας και την σφοδρή αντίδραση και τις κινητοποιήσεις των Δωδεκανήσιων που είδαν στην πρόταση τον κίνδυνο του εξιταλισμού και το πέρασμα της Εκκλησίας στην επιρροή του Πάπα. Στις 31 Οκτώβρη 1929, ο Πατριάρχης Φώτιος Β΄ δηλώνει ότι είναι πρόθυμος να υπογράψει Πρωτόκολλο για το Αυτοκέφαλο με τον όρο να διενεργηθεί Δημοψήφισμα στα Δωδεκάνησα ώστε με τη σύμφωνη γνώμη των Ορθόδοξων της Δωδεκανήσου να είναι έγκυρη η απόφαση. Υστερα από αυτό η ιταλική κυβέρνηση απέσυρε τον εκπρόσωπό της και το ζήτημα σταμάτησε εκεί.

Τον Σεπτέμβρη του 1934, με πρωτοβουλία του Μητροπολίτη Ρόδου οι Εκκλησιαστικοί Ηγέτες της Δωδεκανήσου ανακινούν και πάλι το θέμα του Αυτοκέφαλου και υποβάλλουν υπόμνημα στον Πατριάρχη με το οποίο εκθέτουν την αφόρητη κατάσταση που επικρατεί στην Εκκλησία. Ο Πατριάρχης Φώτιος τους απαγορεύει να συνέρχονται με τη δικαιολογία ασχολούνται με ζητήματα έξω από τη δικαιοδοσία τους. Οι μητροπολίτες τον Οκτώβριο του 1934 στέλνουν τηλεγραφικά τις παραιτήσεις τους στο Πατριαρχείο και αποσύρονται στη Μονή Πανορμίτη της Σύμης, ενώ παράλληλα ξεκινάει συλλογή υπογραφών στήριξής τους, η οποία όμως απέτυχε. Οι Δωδεκανήσιοι δεν στήριξαν τις επιλογές των Μητροπολιτών τους.

Στις 19 Ιανουαρίου του 1935 οι Καλύμνιοι αποφασίζουν να κλείσουν τις εκκλησίες τους, για να διαδηλώσουν έτσι την ενεργό αντίστασή τους ενάντια στο Αυτοκέφαλο. Όλες τότε οι ιεροτελεστίες γίνονταν κρυφά στα σπίτια από τους ιερείς. Αυτό κράτησε τρία ολόκληρα χρόνια. Το σχέδιο για το Αυτοκέφαλο ναυαγεί και εγκαταλείπεται οριστικά. Αυτό που ήθελαν να πετύχουν οι Ιταλοί το πετύχαιναν μέσα από τις αλλαγές στην Παιδεία.

Σχολικός Κανονισμός Διάταγμα 1/1.1.1926

 Η πρώτη σελίδα του επίσημου Δελτίου της Διοίκησης των «Ιταλικών Νησιών του Αιγαίου» Bolletino Ufficiale, που περιλαμβάνει τον Σχολικό Κανονισμό του Μάριο Λάγκο. (Από το «Η εκπαιδευτική πολιτική των Ιταλών στα Δωδεκάνησα (1912 – 1943) του Ζαχαρία Τσιρπανλή).


Την 1η Γενάρη του 1926, δημοσιεύεται στο Bolletino Ufficiale, την επίσημη εφημερίδα του Ιταλού Κυβερνήτη, το Διάταγμα αρ. 1, ο Κανονισμός των Σχολείων Στοιχειώδους και Μέσης Εκπαίδευσης. Με το θεσμικό πλαίσιο που έμπαινε σε εφαρμογή ξεκινούσε η υπονόμευση, αργά αλλά σταθερά, των ελληνικών σχολείων. Η βραδεία μετάλλαξη των Δωδεκανήσιων σε Ελληνοϊταλούς είχε αρχίσει. Το Διάταγμα εισήγαγε πέντε σπουδαίες καινοτομίες:

α) Η Εκκλησία απαγορευόταν να αναμιγνύεται στα σχολεία και στην Εκπαίδευση

β) Οι διδάσκοντες έπρεπε να είναι «απολιτικοί», να μην εκφράζουν δηλαδή τα αισθήματά τους για την εθνική καταγωγή τους. Σχετικά με την πρόσληψη ή την απόλυσή τους τον τελευταίο λόγο είχε ο Ιταλός επιθεωρητής Δημόσιας Εκπαίδευσης.

γ) Τα ελληνικά σχολεία που χρηματοδοτούσαν οι κοινότητες υποβαθμίζονταν, ονομαζόμενα ιδιωτικά (Scuole private) έναντι των ιταλικών-βασιλικών (Scuole regie). Οσα σχολεία δεν μπορούσαν να επιβιώσουν οικονομικά, έγιναν σχολεία επιχορηγούμενα (Scuole sussidiate) από την ιταλική κυβέρνηση και πέρναγαν κάτω από τον έλεγχο του κυβερνητικού εκπροσώπου.

δ) Επιβαλλόταν ως υποχρεωτική η διδασκαλία της ιταλικής γλώσσας. Η διδασκαλία στα ιδιωτικά έπρεπε να γίνεται τουλάχιστον τέσσερις ώρες την εβδομάδα, στα Δημοτικά, και τρεις στα Γυμνάσια. Τον βαθμό ιταλομάθειας ήλεγχε Ιταλός επόπτης. Καθιερώθηκαν κρατικές εξετάσεις μετά τις απολυτήριες των ελληνικών σχολείων.

ε) Ιδρυόταν Παιδαγωγική Ακαδημία ή Διδασκαλείο (το  Istituto Magistrale), στη Ρόδο, που θα χορηγούσε πτυχία στους μελλοντικούς δασκάλους της Δωδεκανήσου. Με το Διδασκαλείο (Istituto Magistrale), η κυβέρνηση ήλεγχε πλήρως τη μόρφωση των δασκάλων. Η φοίτηση σ’ αυτό διαρκούσε τρία χρόνια και στη συνέχεια, και για ένα χρόνο, ο απόφοιτος έπρεπε να κάνει πρακτική άσκηση σε σχολείο, ενώ κατόπιν έδινε εξετάσεις, παρουσία και του επιθεωρητή, προκειμένου να πάρει την άδεια ικανότητας.

Μεταβατικές διατάξεις έδιναν τη δυνατότητα στους Έλληνες μη πτυχιούχους που ήδη υπηρετούσαν να προσέρχονται σε εξετάσεις στο Διδασκαλείο, κάθε Σεπτέμβριο, για να εξασφαλίσουν το οικείο δίπλωμα. Το μέτρο αυτό θα ίσχυε μόνο για τα πέντε προσεχή χρόνια και το αργότερο πριν την έναρξη του σχολικού έτους 1929 – 30. Για τη διδασκαλία, εξάλλου, της ιταλικής γλώσσας στα δημοτικά σχολεία υποχρεώθηκαν οι δάσκαλοι να παρακολουθήσουν θερινά μαθήματα εκμάθησης της νέας γλώσσας, την οποία θα δίδασκαν υποχρεωτικά.

Επτά χρόνια αργότερα, το έτος 1933 – 34,  φάνηκαν τα πρώτα αποτελέσματα. Ενδεικτικά 28 από τα 49 ελληνικά κοινοτικά σχολεία της Ρόδου πέρασαν κάτω από ιταλικό κρατικό έλεγχο. Στην Κω τα 4 από τα 7. Οι αριθμοί θα αυξηθούν γρήγορα λόγω της σοβαρής οικονομικής κρίσης. Τα ισραηλίτικα σχολεία είχαν κιόλας ιταλοποιηθεί και τα μουσουλμανικά είχαν χάσει τον εθνικό χαρακτήρα τους.

Τον Μάριο Λάγκο αντικατέστησε ο Ντε Βέκκι, τον Νοέμβρη του 1936, ο οποίος εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση ενάντια στην ελληνική γλώσσα και εκπαίδευση, οδηγώντας τους Δωδεκανήσιους να δημιουργήσουν «Κρυφά Σχολειά» στις εκκλησίες και τα σπίτια τους.

Οι αντικαταστάτες του Ντε Βέκκι, ο στρατηγός Ettore Βastico (7.12.1940 – 15.7.1941) και ο ναύαρχος Inigo Campioni (24.7.1941 – 18.9.1943) δεν άλλαξαν τίποτα στα ζητήματα της Εκπαίδευσης στη Δωδεκάνησο.

Μετά την συνθηκολόγηση των Ιταλών, στις 8 Σεπτέμβρη 1943, τα Δωδεκάνησα περνούν σταδιακά και μετά από σκληρές μάχες (από τις 11 Σεπτέμβρη μέχρι τις 16 Νοέμβρη 1943) κάτω από τον έλεγχο της Γερμανίας. Οι Γερμανοί δεν είχαν πλέον κανένα λόγο να διατηρήσουν την ιταλική πολιτική στην Εκπαίδευση και έτσι άνοιξαν ξανά τα ελληνικά σχολεία παρά τις αντιρρήσεις και τις διαμαρτυρίες των Ιταλών που συντάχτηκαν μαζί τους.

Ο Τελευταίος Ιταλός κυβερνήτης (πολιτικός διοικητής) στα Δωδεκάνησα,  ο Igino Ugo Faralli (18.9.1943 – 7.5.1945), άσκησε πολύ περιορισμένες εξουσίες, ουσιαστικά ως Υποδιοικητής των νησιών, κάτω από την άγρυπνη εποπτεία των Γερμανών.

Τα Κρυφά Σχολειά στη Δωδεκάνησο ολοκλήρωσαν έναν κύκλο επτά χρόνων και παρέδωσαν στα ελεύθερα ελληνικά σχολεία μαθητές, με εθνική συνείδηση, ικανά καταρτισμένους για να συνεχίσουν τις σπουδές τους στη μητρική τους γλώσσα.



ΠΗΓΕΣ:
— Η εκπαιδευτική πολιτική των Ιταλών στα Δωδεκάνησα (1912 – 1943), Ζαχαρίας Ν. Τσιρπανλής, University Studio Press.
– Μαγνητοφωνημένες συνεντεύξεις του Νίκου Νταλόγλου και του Φραντζή Κουβά, από το αρχείο μου.
– Μαγνητοφωνημένη ραδιοφωνική εκπομπή του Κώστα Βελή με τον Γ. Βαλσαμή και τον Μανώλη Ήσυχο για την Παιδεία αφιερωμένη στα 50 χρόνια από την απελευθέρωση της Λέρου στο ΡΑΔΙΟ ΛΕΡΟΣ.  – Φωτογραφίες και υλικό από το αρχείο Κατερίνας Βελή.
– Η Ρόδος από την Οθωμανική Αυτοκρατορία μέχρι την εθνική ολοκλήρωση (1912 – 1947). Ο Μητροπολίτης Ρόδου Απόστολος (1913 – 1946), Εκκλησία και Εκπαίδευση – Ανδρέας Μαυρίδης, Θεσσαλονίκη 2009
– Τα Δωδεκάνησα στη Φραγκοκρατία και Ιταλοκρατία, Αθήνα 2001, Εκδοση Εταιρείας Νυσιριακών Μελετών – Ιωάννης Στ. Κέντρης: Η Εκπαίδευση κατά την εποχή της Ιταλοκρατίας, σελ. 211 – 219
– «Τρόπος Οργάνωσης της Εκπαίδευσης στη Ρόδο την Περίοδο της Ιταλοκρατίας 1923 – 1943», Μανωλά Μαρία Ραφαέλα, Ρόδος 2016 —


ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΑΝΕΖΑΚΗΣ



Πηγή:imerodromos.gr

 


 
 
 
 

Twitter Delicious Facebook Digg Stumbleupon Favorites More