Επικίνδυνο στοίχημα

Ο πρόεδρος Τραμπ παίρνει ένα τολμηρό στοίχημα. Με τον ανοιχτά δηλωμένο στόχο του να απελευθερώσει τον ιρανικό λαό από την κυριαρχία των μουλάδων, έχει θέσει τον πήχη ψηλά  

Η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν είναι ο δηλωμένος στόχος της μεγάλης στρατιωτικής επιχείρησης που εξαπέλυσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ. 

Η εξόντωση του 86χρονου Αλί Χαμενεΐ και πολλών άλλων Ιρανών ηγετών αποτελεί  αναμφίβολα τεράστιο πλήγμα για το καθεστώς των μουλάδων. Αλλά σίγουρα δεν αρκεί για να αλλάξει το καθεστώς. 

Με δεδομένο ότι δεν υπάρχει στο Ιράν οργανωμένη αντιπολίτευση, οι ΗΠΑ φαίνεται μάλλον να βασίζονται σε «μεταρρυθμιστές εταίρους» εντός των καθιερωμένων δομών εξουσίας στην Τεχεράνη. 

Αυτό το πέτυχαν στη Βενεζουέλα και πιθανότατα επιχειρείται και στην Κούβα. Αλλά στο Ιράν τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά. 

Ο πρόεδρος Τραμπ παίρνει ένα τολμηρό στοίχημα. Με τον ανοιχτά δηλωμένο στόχο του να απελευθερώσει τον ιρανικό λαό από την κυριαρχία των μουλάδων, έχει θέσει τον πήχη ψηλά. 

Τάξη και αταξία 

Ποιος δεν θα ευχόταν στους Ιρανούς μια πιο ελεύθερη ζωή από ό,τι έχουν μέχρι τώρα υπό το καθεστώς των μουλάδων; Σύμφωνα  όμως με όλη την ιστορική εμπειρία, η τάξη που επιβάλλεται στρατιωτικά δεν ακολουθείται από τάξη, αλλά μάλλον, πρώτα και αρκετά συχνά για μεγάλο χρονικό διάστημα, από αταξία και εμφύλιο πόλεμο. Ειδικά στη Μέση Ανατολή, όπου τα συμφέροντα – και οι φιλοδοξίες – πολλών γεωπολιτικών παραγόντων αλληλεπικαλύπτονται και συγκρούονται. Αυτό αυξάνει την αστάθεια, καθώς σε κάθε γωνιά της περιοχής υπάρχει και μια μισοξεχασμένη πυριτιδαποθήκη, έτοιμη να εκραγεί. 

Ο πρόεδρος Τραμπ κατέστησε άλλωστε σαφές ότι η «αλλαγή καθεστώτος» δεν πρόκειται να επιτευχθεί μέσω ευρείας χερσαίας εισβολής στο Ιράν, ακόμη κι αν υπάρξουν νεκροί Αμερικανοί. 

Ο Τραμπ βασίζεται στο ότι ο ιρανικός λαός θα αδράξει την ευκαιρία να βγει ξανά μαζικά στους δρόμους και έτσι να επιφέρει την ανατροπή του καθεστώτος. 

«Αναλάβετε τη διακυβέρνηση όταν τελειώσουμε με τους βομβαρδισμούς, αυτή είναι πιθανώς η μόνη σας ευκαιρία για τις επόμενες γενιές», ήταν η έκκληση του Τραμπ στον «μεγάλο, περήφανο ιρανικό λαό». Ο αμερικανικός στόχος είναι να πείσει κυρίως τη νεότερη γενιά των Ιρανών. Σαν να τους λέει: Αφού δεν μπορείτε να μας νικήσετε, ελάτε μαζί μας. Ένα κλασικό παράδειγμα πολιτικής ισχύος. 

Ωστόσο, ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος φάνηκε να έχει αμφιβολίες για το αν η έκκλησή του θα εισακουστεί, αφού πρόσθεσε με νόημα: «Ας δούμε πώς θα αντιδράσετε». 

Η αεροπορία δεν αλλάζει καθεστώτα

Το κατά πόσον η αλλαγή καθεστώτος μπορεί να επιτευχθεί αποκλειστικά μέσω αεροπορικών επιδρομών είναι σίγουρα αμφισβητήσιμο. Αν όχι και απίθανο. 

Οι αεροπορικές επιδρομές μπορούν να καταστρέψουν κτίρια και στρατιωτικές εγκαταστάσεις, να αποδυναμώσουν την τρέχουσα ηγεσία, αλλά δεν θα υπάρξει αλλαγή εξουσίας χωρίς τη συνεργασία ανθρώπων εντός του Ιράν. Ανθρώπων που είναι πρόθυμοι να υποστηρίξουν τον στόχο του Τραμπ και του Ισραήλ. 

Μια ματιά στο Ιράκ, το Αφγανιστάν και τη Λιβύη αποδεικνύει του λόγου το ασφαλές, καθώς, παρά και τη χερσαία εισβολή, χρειάστηκε να περάσουν πολλά χρόνια για να αλλάξουν τα καθεστώτα. Και ακόμη παραμένουν ασταθή και μπλεγμένα σε εμφύλιους πολέμους.

Η ίδια η CIA σε ανάλυσή της προειδοποιεί ότι οι επιθέσεις θα μπορούσαν να ενισχύσουν τους σκληροπυρηνικούς Φρουρούς της Επανάστασης, που θα μπορούσαν να καλύψουν το κενό εξουσίας, μετά την εξάλειψη των βασικών ηγετών του καθεστώτος.

Είναι επίσης αρκετά πιθανό οι μαζικές αεροπορικές επιδρομές να οδηγήσουν πολλούς ανθρώπους στο Ιράν να συσπειρωθούν απρόθυμα γύρω από τη δική τους σημαία και να υποστηρίξουν το καθεστώς.

Προς το παρόν, άλλωστε, δεν υπάρχει σαφής εικόνα σχετικά με το πόσο αναμένεται να διαρκέσουν οι επιθέσεις.

Ωστόσο, μια κλιμάκωση που θα επηρεάσει και άλλα κράτη της Μέσης Ανατολής φαίνεται το πιο πιθανό σενάριο προς το παρόν.

Το διεθνές δίκαιο;

Αλλά νομιμοποιεί ο αγώνας για το καλό και τη δικαιοσύνη την παραβίαση του διεθνούς δικαίου; Και νομιμοποιεί αυτή η πολεμική επιχείρηση την παραβίαση του διεθνούς δικαίου, περισσότερο από ό,τι η εισβολή του Βλαντιμίρ Πούτιν για τα όποια ρωσικά συμφέροντα στην Ουκρανία;

Όποιος τώρα χειροκροτεί τις ΗΠΑ και το Ισραήλ – δικαιολογημένα ίσως από ηθική άποψη – θα πρέπει να γνωρίζει ότι η επίθεση στο Ιράν βάζει άλλο ένα καρφί στο φέρετρο της διεθνούς τάξης. Αυτή η τάξη εξακολουθεί να φέρει το όνομα της Συνθήκης της Βεστφαλίας, πριν σχεδόν 400 χρόνια, μετά το  τέλος του Τριακονταετούς Πολέμου. Η βάση της έγκειται στην αναγνώριση ότι κάθε κράτος είναι υπεύθυνο για το δικό του θρησκευτικό και κοινωνικό σύνταγμα και πρέπει να σέβεται αυτό των άλλων.

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, το να πιστεύουν κάποιοι ότι μέσα σε λίγες ημέρες οι επιθέσεις θα προκαλέσουν αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη είναι, τουλάχιστον, ένα πολύ επικίνδυνο στοίχημα…

Μιχάλης Ψύλος / naftemporiki.gr 

Διαβάστε Περισσότερα »

Ο τρομακτικός καθρέφτης του νέου κόσμου

Ζούμε σε έναν κόσμο όπου τα κακά καθεστώτα δεν ανατρέπονται από αποτελεσματικούς πολυμερείς θεσμούς, αλλά από μονομερείς πράξεις βίας. Το αποτέλεσμα είναι ένας πιο επικίνδυνος και κυνικός κόσμος 

Η τρίτη ημέρα του 2026 σημαδεύθηκε από τις επιθέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών στη Βενεζουέλα, με αποκορύφωμα την απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο  και τη μεταφορά του στη Νέα Υόρκη, για να δικαστεί με την κατηγορία της «ναρκοτρομοκρατίας». 

Χωρίς καμία διάθεση υπεράσπισης του καθεστώτος Μαδούρο, ο πειρατικός τρόπος της σύλληψης ενός προέδρου μιας χώρας είναι τρομακτικός. 

Και ακόμη πιο ανησυχητική είναι η ουσιαστική αποδοχή που φαίνεται να υπάρχει σε μια μερίδα Ευρωπαίων ηγετών-από τον Εμανουέλ Μακρόν ως τον Κυριάκο Μητσοτάκη. 

Όταν ειδικά η Ελλάδα έχει βιώσει με δραματικό τρόπο το τι σημαίνει εισβολή και κατοχή της Κύπρου από την Τουρκία. Όταν ο πρόεδρος Ερντογάν έχει δώσει σαφή δείγματα γραφής με τις στρατιωτικές επεμβάσεις του και τις απειλές σε χώρες της περιοχής. 

Για να το κάνουμε πιο σαφές: ο ηγέτης  που κυβερνά το πιο ισχυρό κράτος στον κόσμο, πολιορκεί επί μήνες μια χώρα και στη συνέχεια απαγάγει τον Πρόεδρό της, χωρίς να λογοδοτεί σε κανέναν. Επιπλέον, τον οδηγεί και σε δίκη σε ξένη χώρα. 

Τι μας επιφυλάσσει ο ορίζοντας 

Πρέπει πλέον να στρέψουμε την προσοχή μας σε ό,τι μας επιφυλάσσει ο ορίζοντας. Όχι όσον αφορά τον επόμενο ηγέτη της Βενεζουέλας, αυτό θα έχει-καλώς ή κακώς – μικρή σημασία. Το θέμα είναι ότι το κουτί της Πανδώρας έχει πλέον ανοιχτεί για τα καλά στον κόσμο.

Γιατί να μην είναι πλέον αποδεκτό για τον Πούτιν να συλλάβει τον Ζελένσκι και να τον μεταφέρει στη Μόσχα για να δικαστεί για τρομοκρατικά εγκλήματα; Ή το Πεκίνο να απαγάγει τον πρόεδρο της Ταϊβαν, με κάποια αφορμή;

Αλλά, αν το δικαίωμα εισβολής ασκείται τόσο εύκολα και χωρίς καμία αντίσταση σε μια χώρα με περίπου 30 εκατομμύρια κατοίκους και πάνω από 900.000 τετραγωνικά μέτρα, τι εμποδίζει άλλες χώρες της Κεντρικής Αμερικής, που δεν είναι αρεστές στον «Θείο Σαμ», να δεχθούν παρόμοια εισβολή;

Τίποτα από αυτά δεν νομιμοποιεί την παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Τίποτα από αυτά δεν μετατρέπει την αμερικανική επιχείρηση σε μια δίκαιη ή νόμιμη πράξη.

Το πρόβλημα είναι βαθύτερο. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου τα κακά καθεστώτα δεν ανατρέπονται από αποτελεσματικούς πολυμερείς θεσμούς, αλλά από μονομερείς πράξεις βίας. Το αποτέλεσμα είναι ένας πιο επικίνδυνος και κυνικός κόσμος.

Μπορεί το διεθνές δίκαιο να υπάρχει, αλλά δεν κυβερνά πλέον. Έναν κόσμο όπου οι μεγάλες δυνάμεις επιβάλλουν το δίκαιο του ισχυρού και τα μικρά κράτη πρέπει να μάθουν να ζουν με αυτό.

Τι μας επιφυλάσσει ο ορίζοντας

Πρέπει πλέον να στρέψουμε την προσοχή μας σε ό,τι μας επιφυλάσσει ο ορίζοντας. Όχι όσον αφορά τον επόμενο ηγέτη της Βενεζουέλας, αυτό θα έχει-καλώς ή κακώς – μικρή σημασία. Το θέμα είναι ότι το κουτί της Πανδώρας έχει πλέον ανοιχτεί για τα καλά στον κόσμο.

Γιατί να μην είναι πλέον αποδεκτό για τον Πούτιν να συλλάβει τον Ζελένσκι και να τον μεταφέρει στη Μόσχα για να δικαστεί για τρομοκρατικά εγκλήματα; Ή το Πεκίνο να απαγάγει τον πρόεδρο της Ταϊβαν, με κάποια αφορμή;

Αλλά, αν το δικαίωμα εισβολής ασκείται τόσο εύκολα και χωρίς καμία αντίσταση σε μια χώρα με περίπου 30 εκατομμύρια κατοίκους και πάνω από 900.000 τετραγωνικά μέτρα, τι εμποδίζει άλλες χώρες της Κεντρικής Αμερικής, που δεν είναι αρεστές στον «Θείο Σαμ», να δεχθούν παρόμοια εισβολή;

Τίποτα από αυτά δεν νομιμοποιεί την παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Τίποτα από αυτά δεν μετατρέπει την αμερικανική επιχείρηση σε μια δίκαιη ή νόμιμη πράξη.

Το πρόβλημα είναι βαθύτερο. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου τα κακά καθεστώτα δεν ανατρέπονται από αποτελεσματικούς πολυμερείς θεσμούς, αλλά από μονομερείς πράξεις βίας. Το αποτέλεσμα είναι ένας πιο επικίνδυνος και κυνικός κόσμος.

Μπορεί το διεθνές δίκαιο να υπάρχει, αλλά δεν κυβερνά πλέον. Έναν κόσμο όπου οι μεγάλες δυνάμεις επιβάλλουν το δίκαιο του ισχυρού και τα μικρά κράτη πρέπει να μάθουν να ζουν με αυτό. 

Επιστρέφει το Δόγμα Μονρόε

Η ενέργεια του Τραμπ έχει βέβαια και εσωτερική διάσταση: Ο αμερικανός πρόεδρος βρίσκεται υπό εσωτερική πίεση, γι’ αυτό και μια μικρή απόσπαση της προσοχής από την εξωτερική πολιτική πιθανότατα θα ήταν χρήσιμη, καθώς οι ΗΠΑ είναι σε προεκλογική περίοδο για τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου για την ανανέωση του Κογκρέσου.

Αλλά ο στόχος της Ουάσιγκτον είναι πολύ ευρύτερος. Ο Ντόναλντ Τραμπ θέλει να επιβεβαιώσει την ηγεμονία των ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική. Αναβιώνοντας με σκληρό τρόπο το «Δόγμα Μονρόε», δύο αιώνες μετά την ανακήρυξη του, τον Δεκέμβριο του 1823 από τον τότε πρόεδρο Τζέιμς Μονρόε, που ήθελε να εκδιώξει τις ευρωπαϊκές δυνάμεις από την αμερικανική ήπειρο.

Τώρα, ο Τραμπ θέλει να εκδιώξει την Κίνα, τη Ρωσία και άλλες δυνάμεις από το δυτικό ημισφαίριο. Θέλει να αναδιοργανώσει τον ενεργειακό, πολιτικό και στρατηγικό χάρτη της περιοχής.

Η Βενεζουέλα, λόγω της θέσης της στον Οργανισμό Πετρελαιοεξαγωγικών Χωρών, των μεγαλύτερων στον κόσμο αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου που διαθέτει και της γεωπολιτικής της ευθυγράμμισης, ήταν ένα πολύ σημαντικό κομμάτι για να αγνοηθεί από την Ουάσιγκτον.

Είναι σαφές άλλωστε ότι η αμερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα δεν υποκινήθηκε από τις «εγκληματικές ενέργειες» που διέπραξε ο Μαδούρο, αλλά από τα άφθονα αποθέματα πετρελαίου της χώρας.

Όπως ακριβώς συνέβη με την εισβολή στο Ιράκ το 2003, φαίνεται ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδιαφέρονται μόνο για την απονομή δικαιοσύνης σε περιοχές όπου αφθονούν οι φυσικοί πόροι.

Άλλωστε, ο Τραμπ δεν είχε κανένα πρόβλημα να απονείμει χάρη στον πρώην πρόεδρο της Ονδούρας, Χουάν Ορλάντο Ερνάντεζ, που εξέτιε ποινή κάθειρξης 45 ετών σε αμερικανική φυλακή, κατηγορηθείς ως επικεφαλής εκτεταμένου δικτύου διακίνησης ναρκωτικών.

Αλλάζει η Λατινική Αμερική

Η Λατινική Αμερική βιώνει άλλωστε  έναν σιωπηλό, αλλά βαθύ πολιτικό μετασχηματισμό. Η Αργεντινή του Χαβιέ Μιλέι έχει ευθυγραμμιστεί πλήρως  με τις ΗΠΑ και την πολιτική ιδεολογία του Τραμπ.

Η Χιλή, με τον νέο πρόεδρό της, Χοσέ Αντόνιο Καστ φαίνεται να νοσταλγεί τον …Πινοσέτ.

Η Βολιβία,ο Ισημερινός και η Ονδούρα ευθυγραμμίζονται όλο και περισσότερο με την Ουάσιγκτον σε θέματα ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής.

Η Βραζιλία, επίσης, εισέρχεται σε έναν αποφασιστικό εκλογικό κύκλο φέτος και η Ουάσιγκτον τον παρακολουθεί με αυξημένη προσοχή. Φυσικά, δεν αναμένεται καμία δυναμική παρέμβαση, αλλά θα ήταν αφελές να αποκλειστεί μια προσπάθεια πολιτικής επιρροής, άμεσης ή έμμεσης, από τον Τραμπ και τον κύκλο του. Η Βραζιλία είναι πολύ σημαντική για τη στρατηγική του ημισφαιρίου των ΗΠΑ για να μείνει εκτός αυτής της αρένας. Η πολιτική αναμέτρηση της Βραζιλίας θα αποτελέσει επίσης ένα συμβολικό πεδίο μάχης μεταξύ δύο μοντέλων Λατινικής Αμερικής: το ένα πιο ευθυγραμμισμένο με την Ουάσινγκτον και το άλλο πιο αυτόνομο, αλλά ολοένα και πιο εύθραυστο.

Η Βενεζουέλα σήμερα είναι ένας καθρέφτης ενός κόσμου χωρίς κανόνες, που στέλνει το διεθνές δίκαιο στον σκουπιδοτενεκέ της ιστορίας. Και αυτό θα πρέπει  να μας ανησυχεί πολύ περισσότερο, παρά να μας καθησυχάζει…

Μιχάλης Ψύλος / naftemporiki.gr

Διαβάστε Περισσότερα »