Κυριακή, Μαρτίου 01, 2026
Ο πρόεδρος Τραμπ παίρνει ένα τολμηρό στοίχημα. Με τον ανοιχτά δηλωμένο στόχο του να απελευθερώσει τον ιρανικό λαό από την κυριαρχία των μουλάδων, έχει θέσει τον πήχη ψηλά
Η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν είναι ο δηλωμένος στόχος της μεγάλης στρατιωτικής επιχείρησης που εξαπέλυσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Η εξόντωση του 86χρονου Αλί Χαμενεΐ και πολλών άλλων Ιρανών ηγετών αποτελεί αναμφίβολα τεράστιο πλήγμα για το καθεστώς των μουλάδων. Αλλά σίγουρα δεν αρκεί για να αλλάξει το καθεστώς.
Με δεδομένο ότι δεν υπάρχει στο Ιράν οργανωμένη αντιπολίτευση, οι ΗΠΑ φαίνεται μάλλον να βασίζονται σε «μεταρρυθμιστές εταίρους» εντός των καθιερωμένων δομών εξουσίας στην Τεχεράνη.
Αυτό το πέτυχαν στη Βενεζουέλα και πιθανότατα επιχειρείται και στην Κούβα. Αλλά στο Ιράν τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά.
Ο πρόεδρος Τραμπ παίρνει ένα τολμηρό στοίχημα. Με τον ανοιχτά δηλωμένο στόχο του να απελευθερώσει τον ιρανικό λαό από την κυριαρχία των μουλάδων, έχει θέσει τον πήχη ψηλά.
Τάξη και αταξία
Ποιος δεν θα ευχόταν στους Ιρανούς μια πιο ελεύθερη ζωή από ό,τι έχουν μέχρι τώρα υπό το καθεστώς των μουλάδων; Σύμφωνα όμως με όλη την ιστορική εμπειρία, η τάξη που επιβάλλεται στρατιωτικά δεν ακολουθείται από τάξη, αλλά μάλλον, πρώτα και αρκετά συχνά για μεγάλο χρονικό διάστημα, από αταξία και εμφύλιο πόλεμο. Ειδικά στη Μέση Ανατολή, όπου τα συμφέροντα – και οι φιλοδοξίες – πολλών γεωπολιτικών παραγόντων αλληλεπικαλύπτονται και συγκρούονται. Αυτό αυξάνει την αστάθεια, καθώς σε κάθε γωνιά της περιοχής υπάρχει και μια μισοξεχασμένη πυριτιδαποθήκη, έτοιμη να εκραγεί.
Ο πρόεδρος Τραμπ κατέστησε άλλωστε σαφές ότι η «αλλαγή καθεστώτος» δεν πρόκειται να επιτευχθεί μέσω ευρείας χερσαίας εισβολής στο Ιράν, ακόμη κι αν υπάρξουν νεκροί Αμερικανοί.
Ο Τραμπ βασίζεται στο ότι ο ιρανικός λαός θα αδράξει την ευκαιρία να βγει ξανά μαζικά στους δρόμους και έτσι να επιφέρει την ανατροπή του καθεστώτος.
«Αναλάβετε τη διακυβέρνηση όταν τελειώσουμε με τους βομβαρδισμούς, αυτή είναι πιθανώς η μόνη σας ευκαιρία για τις επόμενες γενιές», ήταν η έκκληση του Τραμπ στον «μεγάλο, περήφανο ιρανικό λαό». Ο αμερικανικός στόχος είναι να πείσει κυρίως τη νεότερη γενιά των Ιρανών. Σαν να τους λέει: Αφού δεν μπορείτε να μας νικήσετε, ελάτε μαζί μας. Ένα κλασικό παράδειγμα πολιτικής ισχύος.
Ωστόσο, ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος φάνηκε να έχει αμφιβολίες για το αν η έκκλησή του θα εισακουστεί, αφού πρόσθεσε με νόημα: «Ας δούμε πώς θα αντιδράσετε».
Η αεροπορία δεν αλλάζει καθεστώτα
Το κατά πόσον η αλλαγή καθεστώτος μπορεί να επιτευχθεί αποκλειστικά μέσω αεροπορικών επιδρομών είναι σίγουρα αμφισβητήσιμο. Αν όχι και απίθανο.
Οι αεροπορικές επιδρομές μπορούν να καταστρέψουν κτίρια και στρατιωτικές εγκαταστάσεις, να αποδυναμώσουν την τρέχουσα ηγεσία, αλλά δεν θα υπάρξει αλλαγή εξουσίας χωρίς τη συνεργασία ανθρώπων εντός του Ιράν. Ανθρώπων που είναι πρόθυμοι να υποστηρίξουν τον στόχο του Τραμπ και του Ισραήλ.
Μια ματιά στο Ιράκ, το Αφγανιστάν και τη Λιβύη αποδεικνύει του λόγου το ασφαλές, καθώς, παρά και τη χερσαία εισβολή, χρειάστηκε να περάσουν πολλά χρόνια για να αλλάξουν τα καθεστώτα. Και ακόμη παραμένουν ασταθή και μπλεγμένα σε εμφύλιους πολέμους.
Η ίδια η CIA σε ανάλυσή της προειδοποιεί ότι οι επιθέσεις θα μπορούσαν να ενισχύσουν τους σκληροπυρηνικούς Φρουρούς της Επανάστασης, που θα μπορούσαν να καλύψουν το κενό εξουσίας, μετά την εξάλειψη των βασικών ηγετών του καθεστώτος.
Είναι επίσης αρκετά πιθανό οι μαζικές αεροπορικές επιδρομές να οδηγήσουν πολλούς ανθρώπους στο Ιράν να συσπειρωθούν απρόθυμα γύρω από τη δική τους σημαία και να υποστηρίξουν το καθεστώς.
Προς το παρόν, άλλωστε, δεν υπάρχει σαφής εικόνα σχετικά με το πόσο αναμένεται να διαρκέσουν οι επιθέσεις.
Ωστόσο, μια κλιμάκωση που θα επηρεάσει και άλλα κράτη της Μέσης Ανατολής φαίνεται το πιο πιθανό σενάριο προς το παρόν.
Το διεθνές δίκαιο;
Αλλά νομιμοποιεί ο αγώνας για το καλό και τη δικαιοσύνη την παραβίαση του διεθνούς δικαίου; Και νομιμοποιεί αυτή η πολεμική επιχείρηση την παραβίαση του διεθνούς δικαίου, περισσότερο από ό,τι η εισβολή του Βλαντιμίρ Πούτιν για τα όποια ρωσικά συμφέροντα στην Ουκρανία;
Όποιος τώρα χειροκροτεί τις ΗΠΑ και το Ισραήλ – δικαιολογημένα ίσως από ηθική άποψη – θα πρέπει να γνωρίζει ότι η επίθεση στο Ιράν βάζει άλλο ένα καρφί στο φέρετρο της διεθνούς τάξης. Αυτή η τάξη εξακολουθεί να φέρει το όνομα της Συνθήκης της Βεστφαλίας, πριν σχεδόν 400 χρόνια, μετά το τέλος του Τριακονταετούς Πολέμου. Η βάση της έγκειται στην αναγνώριση ότι κάθε κράτος είναι υπεύθυνο για το δικό του θρησκευτικό και κοινωνικό σύνταγμα και πρέπει να σέβεται αυτό των άλλων.
Σε κάθε περίπτωση, πάντως, το να πιστεύουν κάποιοι ότι μέσα σε λίγες ημέρες οι επιθέσεις θα προκαλέσουν αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη είναι, τουλάχιστον, ένα πολύ επικίνδυνο στοίχημα…
Μιχάλης Ψύλος / naftemporiki.gr
